Boşanma davası nerede açılır?

Boşanma davası aile mahkemesinde, aile mahkemesi kurulamayan yerlerde ise bu davalara bakmakla görevlendirilen asliye hukuk mahkemesinde açılır. Hangi yerdeki mahkemenin yetkili olduğunu Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 168. maddesi belirler: eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesi veya eşlerin davadan önce son altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi.

Görev ve yetki ayrımı

Bir davanın “nerede” açılacağı sorusu iki ayrı kavramı içerir. Görev, davaya hangi tür mahkemenin bakacağını; yetki ise o türden mahkemelerden hangi yerdekinin davayı göreceğini ifade eder. Boşanma davasında görev 4787 sayılı Kanun’la, yetki ise TMK m.168 ile düzenlenmiştir.

Görevli mahkeme: aile mahkemesi

4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun’un 4. maddesine göre aile mahkemeleri, Türk Medeni Kanunu’nun İkinci Kitabından (Üçüncü Kısım hariç) doğan aile hukuku dava ve işlerine bakar. Boşanma ve ayrılık davaları bu kapsamdadır.

Aynı Kanun’un 2. maddesi, aile mahkemelerinin her ilde ve merkez nüfusu yüz binin üzerindeki her ilçede kurulacağını öngörür. Aile mahkemesi kurulamayan yerlerde bu davalara, Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesi bakar. Dolayısıyla küçük bir ilçede dava, o yerde aile mahkemesi sıfatıyla görevlendirilmiş asliye hukuk mahkemesine açılır.

Yetkili mahkeme: TMK m.168

TMK m.168, boşanma ve ayrılık davalarında iki seçenek tanır:

• Eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesi. Davayı açan eş, kendi yerleşim yerinde ya da diğer eşin yerleşim yerinde dava açabilir.
• Eşlerin davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi. Bu seçenek için eşlerin, davadan önce en son o yerde ve altı aydan beri birlikte oturmuş olması gerekir.

Seçim davayı açan eşe aittir. Eşler farklı şehirlerde yaşıyorsa, her biri kendi yerleşim yerinde dava açabilir.

Yerleşim yeri ne demektir?

TMK m.19’a göre yerleşim yeri, bir kimsenin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir ve bir kimsenin aynı anda birden çok yerleşim yeri olamaz. TMK m.20 uyarınca yerleşim yerinin değişmesi, yenisinin edinilmesine bağlıdır. Kısa süreli ziyaret veya geçici konaklama tek başına yerleşim yeri oluşturmaz. Uygulamada yerleşim yeri çoğunlukla adres kayıtlarıyla ortaya konur; ancak kayıt ile fiilî durumun farklı olduğu hâllerde bu husus yargılamada tartışılabilir.

Anlaşmalı boşanma ve ayrılık davaları

TMK m.168 “boşanma veya ayrılık davaları” ifadesini kullanır. Bu nedenle aynı yetki kuralı çekişmeli boşanma, anlaşmalı boşanma ve TMK m.167 uyarınca istenebilen ayrılık davaları için de uygulanır. Anlaşmalı boşanmada eşler birlikte başvurduğunda da dava, eşlerden birinin yerleşim yerinde veya son altı aydır birlikte oturdukları yerde açılır.

Yargılama usulü

TMK m.184, boşanmada yargılamanın bu maddedeki özel kurallar saklı kalmak üzere genel usul kanununa tabi olduğunu belirtir. Özel kurallar arasında hâkimin boşanma sebebi olan olguların varlığına vicdanen kanaat getirmesi, tarafların bu konudaki ikrarlarının hâkimi bağlamaması ve delillerin serbestçe takdir edilmesi sayılabilir. Taraflardan birinin istemi üzerine hâkim, duruşmanın gizli yapılmasına da karar verebilir (TMK m.184/6).

Yetkisiz yerde açılan dava

Dava TMK m.168’de sayılan yerlerden biri dışında açılmışsa yetki sorunu gündeme gelir. Yetki itirazının ne zaman ve nasıl ileri sürüleceği ile yetkisizlik kararının sonuçları, genel usul hükümlerine göre belirlenir. Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.