Boşanmada manevi tazminat şartları nelerdir?

Boşanmada manevi tazminat şartları Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 174. maddesinin ikinci fıkrasında düzenlenir: boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan eş, kusurlu olan diğer eşten manevi tazminat olarak uygun miktarda para isteyebilir. Tazminat, boşanma davasıyla birlikte veya boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıl (TMK m.178) içinde ayrı bir davayla istenebilir.

Boşanmada manevi tazminat nedir?

Manevi tazminat, kişinin onur, saygınlık, ruh bütünlüğü gibi kişilik değerlerine yönelik saldırıdan doğan acı ve üzüntüyü hafifletmek için ödenen paradır. Kişilik hakkı, kişinin hayatı, vücut ve ruh bütünlüğü, onuru ve özel hayatı gibi kişiye sıkı sıkıya bağlı değerler üzerindeki hakkıdır. Boşanmadaki manevi tazminat, bir malvarlığı kaybını değil bu değerlere yönelen saldırıyı karşılar.

Boşanmada manevi tazminat şartları

TMK m.174/2’ye göre şu unsurların birlikte bulunması gerekir:

• Boşanmaya karar verilmesi: Tazminat, boşanmanın sonuçlarından biridir.
• Kişilik hakkına saldırı: İsteyen eşin kişilik hakkı saldırıya uğramış olmalıdır. Her evlilik çatışması bu niteliği taşımaz; saldırının kişilik değerlerini hedef alması gerekir.
• Saldırının boşanmaya sebep olan olaylardan kaynaklanması: Saldırı ile boşanmaya yol açan olaylar arasında bağ bulunmalıdır.
• Diğer eşin kusurlu olması: Tazminat ancak kusurlu olan eşten istenebilir.
• Talep: Hâkim manevi tazminata kendiliğinden hükmetmez; istenmesi gerekir.

Maddi tazminattan farkı

Aynı maddenin birinci fıkrası maddi tazminatı düzenler: mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu taraf, kusurlu taraftan uygun bir maddi tazminat isteyebilir (TMK m.174/1). Maddi tazminat ekonomik kaybı, manevi tazminat kişilik hakkına saldırıyı karşılar. İki talep birlikte ileri sürülebilir. Metinler arasında bir fark da dikkat çeker: birinci fıkra isteyen eşin “kusursuz veya daha az kusurlu” olmasını açıkça ararken, ikinci fıkra yalnızca tazminat istenen eşin kusurlu olmasından söz eder. Ayrıca maddi tazminat irat biçiminde de ödenebilir (TMK m.176/1).

Yargıtay uygulamasından bir örnek

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi bir kararında, ortak konutu terk eden ve ardından kalp ameliyatı geçiren eşini arayıp sormayan, hastalığı ve tedavisiyle ilgilenmeyen eşi boşanmada tam kusurlu kabul etmiştir. Daire, bu eylemlerin diğer eşin kişilik değerlerine saldırı niteliğinde olduğunu ve kusuru bulunmayan eş yararına uygun miktarda manevi tazminata hükmedilmesi gerektiğini belirterek talebin reddini bozmuştur (E. 2012/16761, K. 2013/3153, T. 11.02.2013).

Manevi tazminat miktarı nasıl belirlenir?

Kanun belirli bir tutar veya hesaplama formülü öngörmez; “uygun miktarda” bir paradan söz eder (TMK m.174/2). Miktarın belirlenmesi hâkimin takdirindedir. Kanun, takdirde esas alınacak ölçütleri tek tek saymaz; miktar, saldırının niteliği ve dosyadaki olgular birlikte değerlendirilerek belirlenir.

Ödeme biçimi

Maddi tazminat toptan veya irat biçiminde ödenebilirken manevi tazminatın irat biçiminde, yani dönemsel ödemelerle ödenmesine karar verilemez (TMK m.176/2). Manevi tazminat bu nedenle toptan ödenir. Eşin aldığı manevi tazminat alacağı, mal rejiminin tasfiyesinde kişisel mal sayılır (TMK m.220/3) ve paylaşıma girmez.

Süre

Boşanma davasında talep edilmeyen manevi tazminat, sonradan ayrı bir davayla istenebilir. Bu dava hakkı, boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TMK m.178). Boşanmada manevi tazminat şartlarının oluşup oluşmadığı, olayların nasıl ispatlandığına göre her dosyada ayrıca değerlendirilir. Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.