Boşanmada velayet kime verilir?

Boşanmada velayet kime verilir sorusuna Türk Medeni Kanunu’nda “anneye” ya da “babaya” diye sabit bir cevap yoktur. Mahkeme, boşanma kararı verirken ana ve babayı olanak bulundukça dinler ve velayeti çocuğun menfaatine en uygun düşen ebeveyne bırakır (TMK m.182/1). Velayet, boşanmada çocuğun kendisine bırakıldığı tarafa aittir (TMK m.336/3).

Velayet nedir?

Velayet, ergin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi, temsili ve mallarının yönetimi konusunda ana ve babaya tanınan hak ve yükümlülüklerin bütünüdür. Ergin olmayan çocuk ana ve babasının velayeti altındadır ve yasal sebep olmadıkça velayet onlardan alınamaz (TMK m.335/1). Evlilik devam ettiği sürece ana ve baba velayeti birlikte kullanır (TMK m.336/1).

Velayet kime verilir: belirleyici ölçüt

Kanun, velayetin hangi ebeveyne verileceğini cinsiyete veya kusura bağlamaz. Ana ve baba, çocuğun bakım ve eğitimine ilişkin kararları onun menfaatini gözeterek alır (TMK m.339/1); mahkeme de velayet düzenlemesinde aynı ölçütten hareket eder.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi bir kararında velayet düzenlemesinde temel ilkenin çocuğun “üstün yararı” olduğunu, bunun belirlenmesinde çocuğun bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlaki ve toplumsal gelişiminin gözetileceğini belirtmiştir. Aynı kararda ana ve babanın boşanmadaki kusurları, değer yargıları ve sosyal konumlarının ancak çocuğun üstün yararını etkilediği ölçüde dikkate alınacağı ifade edilmiştir (E. 2018/4487, K. 2018/14325, T. 11.12.2018).

Aynı karara göre mahkemenin değerlendirmesinde şu unsurlar birlikte ele alınır:

• çocuğun bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlaki ve toplumsal gelişiminin hangi ebeveyn yanında daha iyi sağlanacağı,
• idrak çağındaki çocuğun kendi görüşü,
• sosyal inceleme raporu ve dosyadaki diğer deliller.

Çocuğun görüşü alınır mı?

Ana ve baba, önemli konularda olabildiğince çocuğun düşüncesini göz önünde tutar (TMK m.339/3). Yargıtay, yukarıda anılan kararında Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’nin 12. maddesine ve Çocuk Haklarının Kullanılmasına İlişkin Avrupa Sözleşmesi’ne dayanarak idrak çağındaki çocuğun velayet konusunda görüşünün alınması gerektiğini belirtmiş; çocuğun üstün yararı gerektiriyorsa görüşünün aksine karar verilebileceğini de eklemiştir. “İdrak çağı”, çocuğun kendisini ilgilendiren konuda görüş oluşturabilecek olgunluğa ulaşmasını ifade eder; kanunda belirli bir yaşa bağlanmamıştır.

Anlaşmalı boşanmada velayet kime verilir?

Anlaşmalı boşanmada eşler velayet konusunu protokolde düzenler. Ancak bu düzenleme hâkimi bağlamaz; hâkim tarafların ve çocukların menfaatini gözeterek gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir (TMK m.166/3). Ebeveynlerin uzlaşması, çocuğun menfaatine ilişkin denetimin yerini tutmaz.

Dava sürerken geçici velayet

Boşanma davası sürerken hâkim, çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri re’sen alır (TMK m.169). Uygulamada “geçici velayet” ya da “tedbiren velayet” denilen düzenleme bu hükme dayanır ve nihai karara kadar geçerlidir.

Velayet verilmeyen ebeveynin durumu

Velayet kendisine verilmeyen ebeveyn, çocukla uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptir (TMK m.323). Bu ilişkinin düzenlenmesinde de çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlak bakımından yararları esas alınır; aynı ebeveyn çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmakla yükümlüdür (TMK m.182/3).

Velayet kararı değişebilir mi?

Velayet kararı kesin ve değişmez değildir. Ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olgular zorunlu kılarsa hâkim, re’sen ya da ebeveynlerden birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alır (TMK m.183). Hangi ebeveynin çocuğun menfaatine daha uygun olduğu her dosyada ayrıca değerlendirilir. Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.