Evlat edinme şartları nelerdir?

Evlat edinme şartları Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 305 ilâ 316. maddelerinde düzenlenir. Bir küçüğün evlat edinilmesi için evlat edinenin onu bir yıl (TMK m.305/1) süreyle bakıp eğitmiş olması, evlat edinmenin küçüğün yararına bulunması, yaş ve evlilik süresine ilişkin koşulların sağlanması ve gerekli rızaların alınması gerekir. Evlatlık ilişkisi, mahkeme kararıyla kurulur (TMK m.315/1).

Küçüğün evlat edinilmesinde temel şartlar

• Bir yıl bakım ve eğitim: Evlat edinen, küçüğe bir yıl süreyle bakmış ve onu eğitmiş olmalıdır (TMK m.305/1).
• Küçüğün yararı: Evlat edinme her hâlde küçüğün yararına olmalı ve evlat edinenin diğer çocuklarının yararlarını hakkaniyete aykırı biçimde zedelememelidir (TMK m.305/2).
• Yaş farkı: Evlat edinilen, evlat edinenden en az on sekiz yaş (TMK m.308/1) küçük olmalıdır.
• Küçüğün rızası: Ayırt etme gücüne sahip küçük, rızası olmadıkça evlat edinilemez (TMK m.308/2). Ayırt etme gücü, kişinin davranışlarının anlam ve sonuçlarını kavrayabilme yeteneğidir.
• Vesayet altındaki küçük: Vesayet dairelerinin izni gerekir (TMK m.308/3).

Evlat edinme şartları: evli olmak şart mı?

Kanun, evli ve evli olmayan kişiler için ayrı kurallar öngörür:

1. Eşler birlikte: Eşler ancak birlikte evlat edinebilir; evli olmayanlar birlikte evlat edinemez (TMK m.306/1). Birlikte evlat edinme için eşlerin en az beş yıldan beri evli olması veya otuz yaşını (TMK m.306/2) doldurmuş bulunması gerekir.
2. Eşin çocuğunu evlat edinme: Eşlerden biri, en az iki yıldan beri evli olmaları veya kendisinin otuz yaşını (TMK m.306/3) doldurmuş olması koşuluyla diğer eşin çocuğunu evlat edinebilir.
3. Tek başına (bekâr kişi): Evli olmayan kişi otuz yaşını (TMK m.307/1) doldurmuşsa tek başına evlat edinebilir.
4. Evli kişinin tek başına evlat edinmesi: Otuz yaşını doldurmuş eş, diğer eşin ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksun olması, iki yılı aşkın süredir nerede olduğunun bilinmemesi veya mahkeme kararıyla iki yılı aşkın süredir ayrı yaşanması nedeniyle birlikte evlat edinmenin mümkün olmadığını ispat ederse tek başına evlat edinebilir (TMK m.307/2).

Ana ve babanın rızası

Evlat edinme, küçüğün ana ve babasının rızasını gerektirir. Rıza, küçüğün veya ana ve babanın oturduğu yer mahkemesinde sözlü veya yazılı olarak açıklanıp tutanağa geçirilir (TMK m.309). Rıza, doğumun üzerinden altı hafta geçmeden verilemez ve tutanağa geçirildiği tarihten başlayarak altı hafta (TMK m.310) içinde aynı usulle geri alınabilir; geri almadan sonra yeniden verilen rıza kesindir.

Ana veya babadan birinin kim olduğu ya da uzun süredir nerede oturduğu bilinmiyorsa, ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksunsa veya küçüğe karşı özen yükümlülüğünü yeterince yerine getirmiyorsa onun rızası aranmaz (TMK m.311).

Erginlerin evlat edinilmesi

Ergin veya kısıtlı bir kişi, evlat edinenin altsoyunun açık muvafakatiyle ve yalnız kanunda sayılan hâllerde evlat edinilebilir (TMK m.313). Bu hâller; bedensel veya zihinsel engel sebebiyle sürekli yardıma muhtaç olup en az beş yıldır bakılması, küçükken en az beş yıl bakılıp eğitilmiş olması veya diğer haklı sebeplerle en az beş yıldır aile hâlinde birlikte yaşanmasıdır. Evli bir kişi ancak eşinin rızasıyla evlat edinilebilir.

Mahkeme süreci ve sonuçları

Evlat edinme kararı, evlat edinenin oturma yeri mahkemesince verilir (TMK m.315/1). Mahkeme; evlat edinen ile edinilenin kişiliği, sağlığı, karşılıklı ilişkileri, ekonomik durumları, evlat edinenin eğitme yeteneği ve evlat edinmeye yönelten sebepler gibi esaslı durumları kapsamlı biçimde araştırır ve tarafları dinler (TMK m.316).

Evlat edinmeyle ana ve babaya ait haklar ve yükümlülükler evlat edinene geçer; evlatlık, evlat edinenin mirasçısı olur ve küçükse onun soyadını alır (TMK m.314). Evlat edinme şartları her başvuruda ayrıca incelenir. Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.