Soybağının reddi davasını kimler açabilir?

Soybağının reddi davasını kimler açabilir sorusunun cevabı 2024’te değişmiştir: 7531 sayılı Kanunla yenilenen Türk Medeni Kanunu (TMK) m.286’ya göre koca, ana veya çocuk bu davayı açarak babalık karinesini çürütebilir. Kocanın dava açma süresi dolmadan ölmesi, gaipliğine karar verilmesi veya ayırt etme gücünü sürekli olarak kaybetmesi hâlinde ise baba olduğunu iddia eden kişi ile kocanın altsoyu, anası ve babası da dava açabilir (TMK m.291/1).

Babalık karinesi nedir?

Babalık karinesi, kanunun aksi ispat edilinceye kadar doğru kabul ettiği bir varsayımdır. Evlilik devam ederken veya evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün (TMK m.285) içinde doğan çocuğun babası kocadır. Soybağının reddi davası, bu karineyi ortadan kaldırmaya yönelir.

Soybağının reddi davası kim açabilir?

Dava açma hakkı olan kişiler ve süreleri şöyledir:

• Koca: Doğumu ve baba olmadığını ya da ananın gebe kaldığı sırada başka bir erkekle cinsel ilişkide bulunduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl (TMK m.289/1) içinde.
• Ana: Doğumdan başlayarak en geç bir yıl (TMK m.289/2) içinde.
• Çocuk: Ergin olduğu tarihten başlayarak en geç bir yıl (TMK m.289/2) içinde.
• Ergin olmayan çocuğa atanan kayyım: Atama kararının kendisine tebliğinden başlayarak bir yıl (TMK m.291/2) içinde.
• Kocanın altsoyu, anası, babası ve baba olduğunu iddia eden kişi: Yalnızca koca dava açma süresi geçmeden ölmüş, gaip sayılmış veya ayırt etme gücünü sürekli olarak kaybetmişse; doğumu ve bu durumu öğrenmelerinden başlayarak bir yıl (TMK m.291/1) içinde.

Dava, dava açma hakkına sahip diğer kişilere karşı açılır (TMK m.286). Örneğin kocanın açtığı davada ana ve çocuk davalı konumundadır.

Soybağının reddi davasını anne açabilir mi?

Evet. 7/11/2024 tarihli ve 7531 sayılı Kanunla TMK m.286 yeniden düzenlenmiş ve dava hakkı sayılan kişiler arasına ana da girmiştir. Aynı Kanunla m.289’un ikinci fıkrasındaki “Çocuk,” ibaresi “Ana doğumdan, çocuk ise” şeklinde değiştirilmiştir. Böylece ananın süresi, doğumdan başlayan bir yıl (TMK m.289/2) olarak belirlenmiştir.

Hak düşürücü süre ve Anayasa Mahkemesi kararları

Hak düşürücü süre, dolmasıyla hakkın kendisinin ortadan kalktığı ve hâkimin kendiliğinden gözettiği süredir. TMK m.289’da koca için ayrıca “her hâlde doğumdan başlayarak beş yıl” şeklinde bir üst sınır bulunuyordu; Anayasa Mahkemesi bu ibareyi iptal etmiştir (E. 2008/30, K. 2009/96, T. 25.6.2009). Kayyım için TMK m.291’de yer alan aynı nitelikteki beş yıllık üst sınır da iptal edilmiştir (E. 2013/62, K. 2013/115, T. 10.10.2013). Bugün bu kişiler için yalnızca öğrenmeye veya tebliğe bağlı bir yıllık süreler uygulanır.

Gecikme haklı bir sebebe dayanıyorsa bir yıllık süre, bu sebebin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar (TMK m.289/3).

Davada ne ispat edilir?

1. Çocuk evlilik içinde ana rahmine düşmüşse: Davacı, kocanın baba olmadığını ispat etmek zorundadır. Evlenmeden başlayarak en az yüz seksen gün geçtikten sonra ve evliliğin sona ermesinden başlayarak en fazla üç yüz gün (TMK m.287) içinde doğan çocuk evlilik içinde ana rahmine düşmüş sayılır.
2. Çocuk evlenmeden önce veya ayrı yaşama sırasında ana rahmine düşmüşse: Davacının başka bir kanıt getirmesi gerekmez; ancak gebe kalma döneminde eşler arasında cinsel ilişki olduğuna dair inandırıcı kanıt varsa karine geçerliliğini korur (TMK m.288).

Soybağı davalarında hâkim maddi olguları re’sen araştırır; taraflar ve üçüncü kişiler sağlıkları yönünden tehlike yaratmayan araştırma ve incelemelere rıza göstermekle yükümlüdür (TMK m.284).

Yetkili mahkeme

Soybağına ilişkin davalar, taraflardan birinin dava veya doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesinde açılır (TMK m.283). Soybağının reddi davasını kimler açabilir ve süre ne zaman başlar soruları her dosyada öğrenme tarihine göre ayrıca değerlendirilir. Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.