Tedbir nafakası nedir?

Tedbir nafakası nedir sorusunun kısa cevabı şudur: boşanma veya ayrılık davası sürerken hâkimin eşlerden birinin ve ortak çocukların geçimi için diğer eşe yüklediği geçici ödemedir. Hâkim bu önlemi davanın devamı süresince ve istem olmasa bile kendiliğinden alır (TMK m.169). Boşanma davası açılmadan ayrı yaşanan dönemde de, şartları varsa, bağımsız bir davayla tedbir nafakası istenebilir (TMK m.197).

Boşanma davasında tedbir nafakası

Türk Medeni Kanunu (TMK) m.169’a göre boşanma veya ayrılık davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan geçici önlemleri re’sen, yani taraflardan istem beklemeden alır. Kanun bu önlemleri sayarken özellikle şunları anar:

• eşlerin barınması,
• eşlerin geçimi,
• eşlerin mallarının yönetimi,
• çocukların bakım ve korunması.

Tedbir nafakası, bu geçici önlemlerin geçime ilişkin olanıdır. Çocuk için hükmedilen tedbir nafakası da aynı maddeye dayanır; boşanma kararından sonraki dönem için çocuğa ilişkin giderler iştirak nafakası hükümlerine göre düzenlenir (TMK m.182).

Tedbir nafakası şartları

Tedbir nafakası nedir sorusu, şartlarıyla birlikte düşünüldüğünde şöyle özetlenebilir: TMK m.169 bu önlem için ayrıca bir kusur şartı saymaz; ölçüt, dava süresince eşlerin ve çocukların geçiminin sağlanmasıdır. Dava sona erdiğinde geçici önlem de amacını yitirir; boşanma kararından sonraki dönem için yoksulluk nafakası ve iştirak nafakası ayrı hükümlere tabidir.

Dava açılmadan tedbir nafakası

Eşler henüz boşanma davası açmadan ayrı yaşıyorsa, nafaka evlilik birliğinin korunmasına ilişkin hükümler çerçevesinde istenir:

1. Ayrı yaşama hakkı: Eşlerden biri, ortak hayat sebebiyle kişiliği, ekonomik güvenliği veya ailenin huzuru ciddî biçimde tehlikeye düştüğü sürece ayrı yaşama hakkına sahiptir (TMK m.197/1).
2. Parasal katkı: Birlikte yaşamaya ara verilmesi haklı bir sebebe dayanıyorsa hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine birinin diğerine yapacağı parasal katkıya, konut ve ev eşyasından yararlanmaya ve malların yönetimine ilişkin önlemleri alır (TMK m.197/2).
3. Diğer eşin kaçınması: Diğer eş haklı bir sebep olmaksızın birlikte yaşamaktan kaçınıyorsa veya ortak hayat başka bir sebeple olanaksız hâle gelmişse de aynı istemlerde bulunulabilir (TMK m.197/3).
4. Çocuklar: Ergin olmayan çocuklar varsa hâkim, ana ve baba ile çocuklar arasındaki ilişkileri düzenleyen hükümlere göre gereken önlemleri alır (TMK m.197/4).

Eşler birlikte yaşarken de hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine ailenin geçimi için her birinin yapacağı parasal katkıyı belirleyebilir; bu katkılar geçmiş bir yıl (TMK m.196/3) ve gelecek yıllar için istenebilir. Evlilik birliğinin korunmasına ilişkin bu müdahale, eşlerin ayrı ayrı veya birlikte istemiyle başlar (TMK m.195).

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, ayrı yaşamakta haklı olan eşin TMK m.197’ye dayanan bağımsız tedbir nafakası davasının kabul edilmesi ve bu nafakanın boşanma davasında TMK m.169’a göre hükmedilen tedbir nafakasıyla mükerrer olmayacak şekilde belirlenmesi gerektiğini belirtmiştir (E. 2016/10991, K. 2018/1935, T. 15.02.2018).

Aile içi şiddet hâlinde tedbir nafakası

6284 sayılı Kanun kapsamında koruma talebini inceleyen aile mahkemesi hâkimi, nafaka konusunda da karar verebilir (6284 sayılı Kanun m.5/3). Şiddet uygulayan kişi aynı zamanda ailenin geçimini sağlıyor veya buna katkıda bulunuyorsa ve Medeni Kanun hükümlerine göre nafakaya hükmedilmemişse hâkim, mağdurun yaşam düzeyini göz önünde tutarak talep edilmese dahi tedbir nafakasına hükmedebilir (6284 sayılı Kanun m.5/4).

Tedbir nafakası ne zaman biter?

Boşanma davasında verilen tedbir nafakası, TMK m.169’un ifadesiyle “davanın devamı süresince” geçerli bir önlemdir. TMK m.197’ye dayanan bağımsız tedbir nafakasında ise ayrı yaşamayı haklı kılan durumun devamı esas alınır. Ödenmeyen nafakanın tahsili ve sürelerin hesaplanması somut kararın içeriğine bağlıdır. Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.