İddet müddeti nasıl kaldırılır?

İddet müddeti nasıl kaldırılır sorusunun cevabı Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 132. maddesindedir: kadının önceki evliliğinden gebe olmadığının anlaşılması veya evliliği sona eren eşlerin yeniden birbiriyle evlenmek istemeleri hâlinde mahkeme bekleme süresini kaldırır. Süre ayrıca kadının doğum yapmasıyla kendiliğinden biter. Kaldırma, mahkemeye yapılan bir başvuruyla ve çekişmesiz yargı usulünde karara bağlanır.

İddet müddeti nedir?

İddet müddeti, kanundaki adıyla “bekleme süresi”, evliliği sona eren kadının yeniden evlenebilmesi için geçmesi gereken süredir. Evlilik sona ermişse kadın, evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün (TMK m.132/1) geçmedikçe evlenemez. Süre boşanma, evliliğin iptali veya eşin ölümü gibi her sona erme hâlinde uygulanır.

Süre neden üç yüz gündür?

Üç yüz günlük süre, soybağına ilişkin kurallarla bağlantılıdır. Evlilik devam ederken veya evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün (TMK m.285) içinde doğan çocuğun babası, kanunun babalık karinesine göre önceki evlilikteki kocadır. Çocuk bu süre içinde doğar ve ana bu arada yeniden evlenmiş olursa, ikinci evlilikteki koca baba sayılır; bu karine çürütülürse ilk evlilikteki koca baba sayılır (TMK m.290). Bekleme süresi, bu karinelerin çakışmasını sınırlamaya yöneliktir.

İddet müddeti ne kadar, nasıl hesaplanır?

Süre üç yüz gündür ve evliliğin sona erdiği tarihten başlar (TMK m.132/1). Boşanmada bu tarih, boşanma kararının kesinleştiği tarihtir; çünkü evlilik ancak kesinleşmiş kararla sona erer. Kadının doğum yapması hâlinde süre, üç yüz gün dolmasa da biter (TMK m.132/2).

Bekleme süresi hangi hâllerde kaldırılır?

TMK m.132/3 iki hâl sayar:

• Gebe olmama: Kadının önceki evliliğinden gebe olmadığının anlaşılması. Kanun ispat aracını ayrıca belirlemez; uygulamada bir sağlık kuruluşundan alınan rapor sunulur.
• Eski eşlerin yeniden evlenmesi: Evliliği sona eren eşlerin yeniden birbiriyle evlenmek istemeleri.

Kanun bu iki hâl için “mahkeme bu süreyi kaldırır” ifadesini kullanır.

İddet müddeti davası nasıl açılır?

“Yeniden evlenmede bekleme süresinin hâkim tarafından kaldırılması”, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda (HMK) aile hukukundaki çekişmesiz yargı işleri arasında sayılır (HMK m.382/2-b-4). Çekişmesiz yargı, taraflar arasında bir uyuşmazlık bulunmadan mahkemenin bir hukuki durumu karara bağladığı yargı türüdür. Bu nedenle ortada bir davalı yoktur; başvuru, talep dilekçesiyle yapılır.

Genel akış şöyledir:

1. Kadın, bekleme süresinin kaldırılmasını isteyen bir dilekçe hazırlar.
2. Dilekçeye kesinleşmiş boşanma kararı veya evliliğin sona erdiğini gösteren belge ile gebe olmadığını gösteren rapor eklenir; eski eşle yeniden evlenme isteniyorsa bu durum belirtilir.
3. Başvuru yetkili mahkemeye yapılır ve mahkeme kanundaki şartların bulunup bulunmadığını inceleyerek karar verir.

Görevli ve yetkili mahkeme

Çekişmesiz yargı işlerinde görevli mahkeme, aksine bir düzenleme bulunmadığı sürece sulh hukuk mahkemesidir (HMK m.383). Ancak 4787 sayılı Kanun m.4, Türk Medeni Kanunu’nun aile hukukuna ilişkin dava ve işlerini aile mahkemelerine vermiştir; bekleme süresinin kaldırılması da bu kapsamdadır. Yetkili mahkeme, kanunda aksine hüküm bulunmadıkça talepte bulunan kişinin veya ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesidir (HMK m.384).

Süreye uyulmazsa ne olur?

Kadının bekleme süresi bitmeden evlenmesi, evlenmenin butlanını, yani geçersizliğini gerektirmez (TMK m.154). İddet müddeti nasıl kaldırılır sorusunun cevabı her başvuruda belgelere göre değerlendirilir. Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.