Boşanmada mal paylaşımı nasıl yapılır?

Boşanmada mal paylaşımı nasıl yapılır sorusunun cevabı eşlerin tabi olduğu mal rejimine göre değişir. Eşler bir mal rejimi sözleşmesi yapmamışsa yasal rejim olan edinilmiş mallara katılma uygulanır (TMK m.202) ve her eş, diğer eşin evlilik süresince edindiği malların borçlar düşüldükten sonra kalan değerinin, yani artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olur (TMK m.236/1). Paylaşım kural olarak malların fiziken bölünmesiyle değil, bir para alacağı olan “katılma alacağı” hesabıyla yapılır.

Edinilmiş mallara katılma rejimi nedir?

Bu rejimde her eşin malvarlığı iki kesime ayrılır (TMK m.218):

• Edinilmiş mallar: Rejim devam ederken karşılığı verilerek elde edilen değerlerdir. Özellikle çalışmanın karşılığı olan edinimler, sosyal güvenlik ödemeleri, çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar, kişisel malların gelirleri ve edinilmiş malların yerine geçen değerler bu kesimdedir (TMK m.219).
• Kişisel mallar: Yalnız kişisel kullanıma yarayan eşya, rejimin başlangıcında eşe ait olan mallar, miras veya bağışlama gibi karşılıksız yollarla sonradan kazanılan mallar, manevi tazminat alacakları ve bunların yerine geçen değerler kişisel maldır (TMK m.220).

Bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir; hangi eşe ait olduğu ispat edilemeyen mallar ise paylı mülkiyette sayılır (TMK m.222).

2002 öncesi evlilikler

Türk Medeni Kanunu 1 Ocak 2002’de yürürlüğe girmiştir (TMK m.1029). Bu tarihten önce evlenmiş eşler arasında o tarihe kadar tabi oldukları mal rejimi devam eder; eşler bir yıl (4722 sayılı Kanun m.10) içinde başka bir rejim seçmedikleri takdirde 1 Ocak 2002’den geçerli olmak üzere yasal rejimi seçmiş sayılır. Bu nedenle uzun süreli evliliklerde tasfiye, iki dönem için ayrı ayrı yapılabilir.

Mal rejimi ne zaman sona erer?

Boşanma hâlinde mal rejimi, boşanma davasının açıldığı tarihten geçerli olmak üzere sona erer (TMK m.225/2). Dava tarihinden sonra edinilen mallar paylaşıma girmez. Tasfiyede eşlerin bağlı olduğu rejimin hükümleri uygulanır (TMK m.179).

Boşanmada mal paylaşımı nasıl olur: adım adım hesap

1. Malların ayrılması: Eşlerin kişisel malları ile edinilmiş malları, rejimin sona erdiği andaki durumlarına göre ayrılır (TMK m.228).
2. Eklenecek değerler: Rejimin sona ermesinden önceki bir yıl (TMK m.229) içinde diğer eşin rızası olmadan yapılan olağan dışı karşılıksız kazandırmalar ile katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılan devirler edinilmiş mallara değer olarak eklenir.
3. Denkleştirme: Bir kesime ait borç diğer kesimden ödenmişse veya bir kesimden diğerindeki mala katkı yapılmışsa denkleştirme yapılır (TMK m.230).
4. Artık değer: Her eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıkarılır; kalan miktar artık değerdir (TMK m.231).
5. Değerleme: Mallar sürüm değeriyle, yani piyasada satılabileceği değerle ve tasfiye anındaki değerleriyle hesaba katılır (TMK m.232, m.235).
6. Katılma alacağı: Her eş, diğer eşin artık değerinin yarısını alacak olarak talep eder; karşılıklı alacaklar takas edilir (TMK m.236/1).

Değer artış payı

Bir eş diğerine ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına uygun karşılık almadan katkıda bulunmuşsa, tasfiyede bu maldaki değer artışından katkısı oranında pay isteyebilir (TMK m.227/1). Eşler yazılı bir anlaşmayla bu paydan vazgeçebilir veya oranını değiştirebilir.

Pay oranının azaltılması ve ödeme

Zina veya hayata kast nedeniyle boşanma hâlinde hâkim, kusurlu eşin artık değerdeki payının hakkaniyete uygun olarak azaltılmasına veya kaldırılmasına karar verebilir (TMK m.236/2). Katılma alacağı ve değer artış payı para olarak veya mal verilerek ödenebilir; derhâl ödeme borçlu eş için ciddi güçlük doğuracaksa uygun bir süre erteleme istenebilir (TMK m.239).

Boşanmada mal paylaşımı nasıl yapılır sorusunun her dosyadaki cevabı, malların hangi kesime ait olduğunun ispatına ve değerlemeye bağlıdır. Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.