Arabuluculuk anlaşma belgesine icra edilebilirlik şerhi nasıl alınır?

Arabuluculuk sonunda anlaşan taraflar, anlaşma belgesine icra edilebilirlik şerhi verilmesini mahkemeden isteyebilir. Dava açılmadan önce yapılan arabuluculukta şerh, arabulucunun görev yaptığı yer sulh hukuk mahkemesinden; dava sırasında yapılan arabuluculukta ise davanın görüldüğü mahkemeden istenir (6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.18/2). Şerhi içeren anlaşma, ilam niteliğinde belge sayılır.

Anlaşma belgesi

6325 sayılı Kanun m.18/1’e göre arabuluculuk faaliyeti sonunda varılan anlaşmanın kapsamını taraflar belirler. Anlaşma belgesi düzenlenirse taraflar ve arabulucu tarafından imzalanır. Anlaşmaya varılan hususlar hakkında taraflar artık dava açamaz (m.18/5). Bu nedenle belgenin, üzerinde anlaşılan edimleri (ödenecek tutar, ödeme tarihi, teslim veya tahliye gibi yükümlülükler) açık ve icraya elverişli biçimde göstermesi önem taşır.

Şerh hangi mahkemeden istenir?

• Dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulmuşsa: arabulucunun görev yaptığı yer sulh hukuk mahkemesi (m.18/2).
• Dava sırasında arabuluculuğa başvurulmuşsa: davanın görüldüğü mahkeme (m.18/2).
• Kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşuluk uyuşmazlıklarında (m.18/B kapsamı): taşınmazla ilgili anlaşma belgelerinde taşınmazın bulunduğu yer, diğer belgelerde arabulucunun görev yaptığı yer sulh hukuk mahkemesi (m.18/B/3).

Mahkeme neyi inceler?

İcra edilebilirlik şerhinin verilmesi çekişmesiz yargı işidir ve inceleme kural olarak dosya üzerinden yapılır (m.18/3). Arabuluculuğa elverişli aile hukuku uyuşmazlıklarında ise inceleme duruşmalı yapılır.

İncelemenin kapsamı, anlaşmanın içeriğinin arabuluculuğa ve cebri icraya elverişli olup olmadığıyla sınırlıdır. Mahkeme, tarafların üzerinde anlaştığı çözümün yerindeliğini yeniden değerlendirmez. Buna karşılık, tarafların serbestçe tasarruf edemeyeceği bir konuyu düzenleyen ya da icra yoluyla yerine getirilmesi mümkün olmayan belirsizlikte hükümler içeren bir anlaşmaya şerh verilmeyebilir.

m.18/B kapsamındaki taşınmazla ilgili anlaşma belgelerinde mahkeme, bunlara ek olarak taşınmazla ilgili kanuni sınırlamalara ve usul ve esaslara uyulup uyulmadığını da denetler; bu amaçla kurum ve kuruluşlardan bilgi veya belge isteyebilir ve gerektiğinde duruşma açabilir (m.18/B/3).

Şerh başvurusu ve buna ilişkin kararlara karşı istinaf başvurusu için maktu harç alınır (m.18/3). Harç tutarları periyodik olarak güncellendiğinden burada rakam verilmemiştir.

Şerh her zaman gerekli mi?

6325 sayılı Kanun m.18/4, bazı hâllerde şerh aranmaksızın belgeye ilam niteliği tanır. Kanunlarda şerh alınmasının zorunlu kılındığı hâller hariç olmak üzere, taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi, icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır. Ticari uyuşmazlıklarda ise avukatlar ile arabulucunun birlikte imzaladığı belge bu sonucu doğurur.

Buna karşılık m.18/B kapsamındaki kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşuluk uyuşmazlıklarında düzenlenen anlaşma belgeleri için şerh alınması zorunludur (m.18/B/3). Bu uyuşmazlıklarda taraflar avukatla temsil edilmiş olsa da şerh ayrıca alınmalıdır.

Şerhin sonucu

Şerhi içeren anlaşma belgesi ilam niteliğinde belge sayılır (m.18/2). Taşınmazın devrine veya taşınmaz üzerinde sınırlı ayni hak kurulmasına ilişkin anlaşma belgelerinde, şerh verildikten sonra taraflardan biri tapu müdürlüğünden tescil talep edebilir; tapu müdürlüğü gerekli incelemeyi yaptıktan sonra resmî senet düzenlemeksizin tescili yapar (m.18/B/5).

Taraflar belgeyi şerh verdirmeden başka bir resmî işlemde kullanmak isterse damga vergisi de maktu olarak alınır (m.18/3). Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.