Arabuluculuk toplantısına katılmamanın sonuçları nelerdir?

Arabuluculuk toplantısına katılmamanın sonuçları, dava şartı arabuluculukta kanunla belirlenmiştir. Taraflardan biri geçerli bir mazeret göstermeden ilk toplantıya katılmaz ve süreç bu nedenle sona ererse, bu taraf son tutanakta belirtilir ve sonradan açılan davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur (6325 sayılı Kanun m.18/A/11). Ayrıca bu taraf lehine hükmedilecek vekâlet karşılığı, tarifedeki tutarın yarısıyla sınırlı kalır (m.18/A/11).

Yargılama gideri nedir?

Yargılama giderleri; başvurma, karar ve ilam harçları, tebligat ve posta giderleri, keşif, tanık ve bilirkişi giderleri gibi davanın yürütülmesi için yapılan masraflardır (6100 sayılı HMK m.323). Kural olarak bu giderler aleyhine hüküm verilen taraftan alınır (HMK m.326/1). Arabuluculuk hükmü, ilk toplantıya mazeretsiz katılmayan taraf için bu kurala bir istisna getirir.

Kuralın şartları

Sonucun doğması için şu unsurlar birlikte aranır (m.18/A/11):

• Uyuşmazlığın dava şartı arabuluculuğa tabi olması,
• Tarafın ilk toplantıya katılmaması,
• Katılmamanın geçerli bir mazerete dayanmaması,
• Arabuluculuk faaliyetinin bu katılmama nedeniyle sona ermesi.

Kanun metni yalnızca ilk toplantıyı anar; taraf ilk toplantıya katılıp sonraki bir görüşmeye gelmezse hüküm bu şekliyle doğrudan bu durumu düzenlemez. Kanun, geçerli mazeretlerin neler olduğunu da tek tek saymaz. Katılmayan tarafın son tutanakta belirtilmesi, sonradan açılan davada bu durumun değerlendirilmesini sağlar. Son tutanak, anlaşma sağlanamazsa dava dilekçesine eklenmesi zorunlu olan belgedir (m.18/A/2).

Her iki taraf da katılmazsa

Her iki tarafın da ilk toplantıya katılmaması sebebiyle sona eren arabuluculuk üzerine açılan davalarda, tarafların yaptıkları yargılama giderleri kendi üzerlerinde bırakılır (m.18/A/11). Bu durumda arabulucu, taraflar katılmadığı için görüşme yapılamadığını belirterek son tutanağı düzenler (m.18/A/10). Son tutanak dava dilekçesine eklendiğinden (m.18/A/2), katılmama kaydı sonradan açılan davada mahkemenin önüne gelir.

İş ve tüketici uyuşmazlıkları

• İş uyuşmazlıkları: Aynı kural 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/12’de ayrıca düzenlenmiştir.
• Tüketici uyuşmazlıkları: 6325 sayılı Kanun m.18/A/11, tüketici aleyhine uygulanmaz (6502 sayılı Kanun m.73/A/2). Toplantıya katılmayan taraf tüketiciyse bu yaptırım ona uygulanmaz.

Kuralın değişen metni

Hükmün önceki metni, ilk toplantıya mazeretsiz katılmayan tarafı yargılama giderinin tamamından sorumlu tutuyor ve bu taraf lehine vekâlet karşılığına hükmedilmemesini öngörüyordu. Anayasa Mahkemesi bu düzenlemeyi mahkemeye erişim ve mülkiyet hakları yönünden ölçüsüz bularak iptal etti (Anayasa Mahkemesi, E. 2023/160, K. 2024/77, T. 14.3.2024). Bugünkü “yarısından sorumluluk” düzenlemesi, 7/11/2024 tarihli ve 7531 sayılı Kanun m.25 ile getirilmiştir.

Toplantıya katılım nasıl olur?

Taraflar arabuluculuk müzakerelerine bizzat, kanuni temsilcileri veya avukatları aracılığıyla katılabilir (m.15/6). Kanuni temsilci, küçükler için veli veya vasi, tüzel kişiler için kanunen temsile yetkili kişi gibi tarafı kanun gereği temsil eden kişidir. İş uyuşmazlıklarında işverenin yazılı belgeyle yetkilendirdiği çalışanı da görüşmelerde işvereni temsil edebilir (7036 sayılı Kanun m.3/18).

İhtiyari arabuluculukta durum

Bu yaptırım dava şartı arabuluculuğa özgüdür. İhtiyari arabuluculukta taraflar süreci sürdürmek veya süreçten vazgeçmek konusunda serbesttir (m.3/1); arabuluculuk toplantısına katılmamanın sonuçları bakımından m.18/A/11 benzeri bir hüküm bulunmaz. Bu süreçte taraflardan birinin karşı tarafa veya arabulucuya çekildiğini bildirmesi, arabuluculuk faaliyetini sona erdirir (m.17/1-c).

Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.