Arabuluculukta gizlilik ilkesi nedir?

Arabuluculukta gizlilik ilkesi, arabuluculuk sürecinde sunulan veya elde edilen bilgi, belge ve kayıtların, taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça gizli tutulmasını ifade eder (6325 sayılı Kanun m.4). Bu yükümlülük arabulucuyla sınırlı değildir; taraflar ve görüşmelere katılan diğer kişiler de gizliliğe uymak zorundadır. Kanun ayrıca süreçteki tekliflerin ve kabul beyanlarının sonradan açılan davada delil olarak kullanılmasını yasaklar (m.5).

Gizlilik yükümlülüğü kimleri bağlar?

• Arabulucu: Arabuluculuk faaliyeti çerçevesinde kendisine sunulan veya başka şekilde elde ettiği bilgi ve belgeler ile diğer kayıtları gizli tutar (m.4/1).
• Taraflar ve görüşmelere katılan diğer kişiler: Aksi kararlaştırılmadıkça bu gizliliğe uymak zorundadır (m.4/2). Taraf avukatları ile müzakerelerde hazır bulundurulan diğer kişiler de bu kapsamdadır.

Gizlilik, tarafların ortak iradesiyle kaldırılabilir veya sınırlandırılabilir; kanunun “aksi kararlaştırılmadıkça” ifadesi bu esnekliği tanır.

Arabuluculukta gizlilik kapsamı: hangi beyanlar delil olamaz?

Uyuşmazlıkla ilgili hukuk davası açıldığında veya tahkime başvurulduğunda taraflar, arabulucu ve arabuluculuğa katılanlar dâhil üçüncü kişiler şu beyan ve belgeleri delil olarak ileri süremez ve bunlar hakkında tanıklık yapamaz (m.5/1):

• Arabuluculuk daveti veya bir tarafın arabuluculuğa katılma isteği,
• Uyuşmazlığın çözümü için ileri sürülen görüşler ve teklifler,
• Süreçte ileri sürülen öneriler veya bir vakıa ya da iddianın kabulü,
• Sadece arabuluculuk faaliyeti dolayısıyla hazırlanan belgeler.

Bu sınırlama beyanın veya belgenin şekline bakılmaksızın uygulanır (m.5/2). Mahkeme, hakem veya bir idari makam bu bilgilerin açıklanmasını isteyemez; delil olarak sunulsalar dahi hükme esas alınamaz (m.5/3). Hüküm, arabuluculuğun konusuyla ilgili olup olmadığına bakılmaksızın hukuk davası ve tahkimde uygulanır (m.5/4).

İstisnalar

Gizlilik mutlak değildir. Kanun iki istisna öngörür (m.5/3):

1. Bilginin açıklanması bir kanun hükmüyle emredilmişse,
2. Açıklama, arabuluculuk sonunda varılan anlaşmanın uygulanması ve icrası için gerekliyse.

Ayrıca davada normalde ileri sürülebilecek deliller, yalnızca arabuluculukta sunuldukları için kabul edilemez hâle gelmez (m.5/5). Örneğin bir sözleşme veya fatura, arabuluculukta paylaşıldı diye davada kullanılamaz duruma düşmez; korunan şey, arabuluculuğa özgü teklif ve beyanlardır.

Son tutanak ve gizlilik

Arabuluculuk sonunda düzenlenen tutanağa, faaliyetin nasıl sonuçlandığı dışında hangi hususların yazılacağına taraflar karar verir (m.17/3). Böylece müzakerenin içeriği tutanağa taşınmadan yalnızca sonuç belgelenebilir. Arabulucu, faaliyete ilişkin belgeleri ve tutanağı beş yıl süreyle saklamak zorundadır (m.17/4).

Arabuluculuk gizlilik ihlali suçu

Gizlilik yükümlülüğüne aykırı hareket ederek bir kişinin hukuken korunan menfaatinin zarar görmesine neden olan kişi altı aya kadar hapis cezası ile cezalandırılır (m.33/1). Suç, yalnızca arabulucu tarafından değil, m.4 kapsamında gizlilikle yükümlü herkes tarafından işlenebilir.

Bu suçun soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlıdır (m.33/2). Şikâyete bağlı suçlarda yetkili kişi altı ay içinde şikâyette bulunmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz (5237 sayılı TCK m.73/1). Bu süre, zamanaşımı süresini geçmemek koşuluyla, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği günden başlar (TCK m.73/2).

Neden önemlidir?

Arabuluculukta gizlilik ilkesi, tarafların sonradan aleyhlerine kullanılma kaygısı taşımadan teklif ve öneride bulunabilmesini amaçlar. Bu ilke, iradilik ve eşitlik ilkeleriyle birlikte arabuluculuğun temel ilkeleri arasında düzenlenmiştir (m.3, m.4, m.5). Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.