Arabuluculuktan sonra dava açma süresi ne kadar?

Arabuluculuktan sonra dava açma süresi için kanunda herkese uygulanan genel bir süre yoktur. Dava şartı arabuluculukta başvurudan son tutanağa kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (6325 sayılı Kanun m.18/A/15); son tutanaktan sonra uyuşmazlığa uygulanan zamanaşımı veya hak düşürücü sürenin kalan kısmı işlemeye devam eder. İşe iade gibi bazı uyuşmazlıklarda ise kanun son tutanaktan itibaren işleyen kısa ve özel bir süre öngörür.

Genel kural: kalan süre işler

Son tutanak, arabuluculuğun nasıl sonuçlandığını gösteren ve arabulucunun düzenlediği belgedir. Anlaşma sağlanamazsa davacı, son tutanağın aslını veya arabulucunun onayladığı bir örneğini dava dilekçesine eklemek zorundadır (m.18/A/2).

Zamanaşımı, bir alacağın belirli süre geçtikten sonra dava yoluyla istenememesi sonucunu doğuran süredir. Arabuluculuk zamanaşımını kesmez, durdurur. Durma sebebi ortadan kalktığında, durmadan önce başlamış olan süre işlemesini sürdürür (6098 sayılı TBK m.153). Bu nedenle son tutanaktan sonra kaç gün veya yıl kaldığı, alacağa uygulanan süreye ve arabuluculuktan önce geçen süreye göre hesaplanır.

Özel süreler

Bazı hâllerde kanun, son tutanaktan itibaren işleyen kısa süreler koyar:

• İşe iade: İş sözleşmesi feshedilen işçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurur; anlaşma sağlanamazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açabilir (4857 sayılı İş Kanunu m.20/1). Taraflar anlaşırsa uyuşmazlık aynı sürede özel hakeme de götürülebilir (m.20/1).
• İhtiyati tedbir: Dava açılmadan önce ihtiyati tedbir kararı alınmışsa, esas hakkında dava açma süresi iki haftadır (HMK m.397/1). Bu süre arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağa kadar işlemez (6325 sayılı Kanun m.18/A/16).
• İhtiyati haciz: Dava veya takipten önce ihtiyati haciz yaptıran alacaklının takip talebinde bulunma veya dava açma süresi yedi gündür (İİK m.264/1). Bu süre de başvurudan son tutanağa kadar işlemez (m.18/A/16).
• Başvuru sırasında başlatılan icra takibi: Büroya başvurduktan sonra başvuran aleyhine uyuşmazlık konusuyla ilgili icra takibi yapılırsa, başvuran son tutanaktan itibaren iki hafta içinde menfi tespit davası açıp talep ederse İİK m.72/2 hükmü uygulanır (m.18/A/16). Menfi tespit davası, borçlu olunmadığının tespiti için açılan davadır.

İhtiyati tedbir, dava sonuçlanana kadar hakkın korunması için verilen geçici karardır; ihtiyati haciz ise para alacağını güvenceye almak için borçlunun mallarına geçici olarak el konulmasıdır.

Arabuluculuktan sonra dava açma süresi geçerse ne olur?

Sonuç, kaçırılan sürenin niteliğine göre değişir:

• Zamanaşımı dolarsa: Alacak, tanımı gereği dava yoluyla istenemez hâle gelebilir.
• Hak düşürücü süre dolarsa: Hakkın kendisi ortadan kalkar.
• İhtiyati tedbirde süre kaçırılırsa: Tedbir kendiliğinden kalkar (HMK m.397/1).

Son tutanağın “geçerlilik süresi”

6325 sayılı Kanun’da son tutanak için ayrıca bir geçerlilik süresi öngörülmemiştir. Kanun, dava şartı arabuluculukta dava dilekçesine son tutanağın eklenmesini arar ve eklenmezse davacıya bir haftalık kesin süre verilir; bu sürede sunulmazsa dava usulden reddedilir (m.18/A/2).

Pratikte hesaplama

1. Uyuşmazlığa uygulanacak süre (zamanaşımı, hak düşürücü süre veya özel dava açma süresi) belirlenir.
2. Sürenin başlangıcından büroya başvuru tarihine kadar geçen süre hesaplanır.
3. Başvuru ile son tutanak arasındaki süre hesaba katılmaz.
4. Son tutanak tarihinden itibaren kalan süre veya kanunda öngörülen özel süre işler.

Arabuluculuktan sonra dava açma süresi bu nedenle her uyuşmazlıkta ayrı hesaplanır. Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.