Dava açıldıktan sonra arabuluculuğa gidilebilir mi?

Dava açıldıktan sonra arabuluculuğa gidilebilir mi sorusunun cevabı evettir: taraflar davanın görülmesi sırasında da arabulucuya başvurma konusunda anlaşabilir (6325 sayılı Kanun m.13/1). Taraflar birlikte başvuracaklarını beyan ederse yargılama, mahkemece üç ayı geçmemek üzere ertelenir (m.15/5). Ancak dava şartı arabuluculuğun yapılmamış olması, dava açıldıktan sonra arabulucuya gidilerek giderilemez (m.18/A/2).

Dava sırasında ihtiyari arabuluculuk

İhtiyari arabuluculuk, tarafların kanuni bir zorunluluk olmaksızın kendi iradeleriyle arabulucuya başvurmasıdır. Dava devam ederken bu yol açıktır:

• Taraflar dava açılmadan önce veya davanın görülmesi sırasında arabulucuya başvurma konusunda anlaşabilir (m.13/1).
• Mahkeme de tarafları arabulucuya başvurmak konusunda aydınlatıp teşvik edebilir (m.13/1); ancak ihtiyari arabuluculukta başvuru kararı taraflarındır (m.3/1).
• Taraflar birlikte başvuracaklarını beyan ederse yargılama üç ayı geçmemek üzere ertelenir; bu süre birlikte başvuru üzerine üç aya kadar uzatılabilir (m.15/5).

Mahkemenin rolü

Hukuk Muhakemeleri Kanunu, mahkemeye tarafları arabuluculuğa teşvik etme görevi verir. Ön inceleme, dilekçeler verildikten sonra mahkemenin dava şartlarını, ilk itirazları ve uyuşmazlık konularını belirlediği aşamadır. Mahkeme ön incelemede, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği davalarda onları sulhe veya arabuluculuğa teşvik eder ve bunu tutanağa geçirir (HMK m.137/1).

Ön inceleme duruşmasında hâkim, uyuşmazlık konularını tespit ettikten sonra tarafları sulh ve arabuluculuğun esasları, süreci ve hukuki sonuçları hakkında aydınlatarak teşvik eder; sonuç alınacağı kanaatine varırsa bir defaya mahsus yeni bir duruşma günü verir (HMK m.140/2). Ön inceleme duruşmasının sonunda tarafların arabuluculuk faaliyetinden bir sonuç alıp almadıkları tutanağa geçirilir (HMK m.140/3).

Süreç ne zaman başlar?

Dava açıldıktan sonra arabulucuya başvuruda süreç şu tarihlerden birinde başlar (m.16/1):

1. Mahkemenin tarafları arabuluculuğa davetinin taraflarca kabul edilmesi,
2. Tarafların arabulucuya başvurma konusunda anlaştıklarını duruşma dışında mahkemeye yazılı olarak beyan etmesi,
3. Bu beyanın duruşmada tutanağa geçirilmesi.

Sürecin başlamasından sona ermesine kadar geçen süre, zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin hesaplanmasında dikkate alınmaz (m.16/2).

Dava açıldıktan sonra arabuluculukta anlaşma

Taraflar anlaşırsa üzerinde anlaşılan hususlar hakkında dava açılamaz (m.18/5). Davanın görülmesi sırasında arabuluculuğa başvurulmuşsa anlaşma belgesine icra edilebilirlik şerhi verilmesi, davanın görüldüğü mahkemeden istenir (m.18/2). Şerhi içeren anlaşma ilam niteliğinde belge sayılır; yani mahkeme kararı gibi icra yoluyla yerine getirilebilir (m.18/2). Görülmekte olan davanın bu anlaşmadan sonra nasıl sonuçlandırılacağı, tarafların mahkemeye yapacağı usul işlemlerine bağlıdır.

Dava şartı arabuluculuk sonradan tamamlanabilir mi?

Dava şartı, mahkemenin davanın esasına girebilmesi için bulunması gereken koşuldur. Kanunun dava açılmadan önce arabulucuya başvurmayı zorunlu tuttuğu uyuşmazlıklarda kural açıktır: arabulucuya başvurulmadan dava açıldığı anlaşılırsa herhangi bir işlem yapılmaksızın dava, dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddedilir (m.18/A/2).

Kanun yalnızca bir durumda ek süre tanır: arabulucuya dava açılmadan önce başvurulmuş, ancak son tutanak dilekçeye eklenmemişse mahkeme, tutanağın bir haftalık kesin süre içinde sunulması için ihtarlı davetiye gönderir (m.18/A/2). Bu imkân, başvurunun dava açılmadan önce yapılmış olmasını gerektirir.

Dava açıldıktan sonra arabuluculuğa gidilebilir mi sorusunun cevabı bu nedenle ikiye ayrılır: arabuluculuğa elverişli uyuşmazlıklarda ihtiyari başvuru dava sırasında da mümkündür, dava şartı ise davadan önce yerine getirilmelidir. Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.