Arabuluculuk zamanaşımını keser mi?

Arabuluculuk zamanaşımını keser mi sorusunun kanuni cevabı hayırdır: arabuluculuk zamanaşımını kesmez, durdurur. Dava şartı arabuluculukta arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (6325 sayılı Kanun m.18/A/15). Süreç bitince süre, kaldığı yerden işlemeye devam eder.

Kesilme ile durma arasındaki fark

Zamanaşımı, bir alacağın belirli bir süre geçtikten sonra dava yoluyla istenememesi sonucunu doğuran süredir. Kesilme ile durma farklı sonuçlar doğurur:

• Kesilme: Zamanaşımının kesilmesiyle yeni bir süre işlemeye başlar (6098 sayılı TBK m.156). Örneğin borcun ikrarı veya alacaklının dava açması ya da icra takibi yapması zamanaşımını keser (TBK m.154).
• Durma: Durma sebebi devam ettiği sürece zamanaşımı işlemez; sebep ortadan kalktığı günün bitiminde, durmadan önce başlamış olan süre işlemesini sürdürür (TBK m.153).

Arabuluculuk kanunda bir durma sebebi olarak düzenlenmiştir. Bu nedenle son tutanaktan sonra yeni ve tam bir süre başlamaz; arabuluculuktan önce geçmiş olan süre hesaba katılır.

Hak düşürücü süreler

Hak düşürücü süre, geçtiğinde hakkın kendisini ortadan kaldıran süredir ve zamanaşımından farklı bir niteliktedir. Dava şartı arabuluculukta ise kanun, başvurudan son tutanağa kadar hak düşürücü sürenin işlemeyeceğini açıkça öngörür (m.18/A/15). Bu kural sayesinde arabuluculukta geçen günler hak düşürücü sürenin hesabına katılmaz. İş uyuşmazlıkları için aynı kural 7036 sayılı Kanun m.3/17’de yer alır.

İhtiyari arabuluculukta durum

İhtiyari arabuluculukta da benzer bir kural vardır: arabuluculuk sürecinin başlamasından sona ermesine kadar geçen süre, zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin hesaplanmasında dikkate alınmaz (m.16/2). Ancak başlangıç anı farklıdır. Dava açılmadan önce başvuruda süreç, taraflar ilk toplantıya davet edilip sürecin devamı konusunda anlaşmaya varıldığının bir tutanakla belgelendirildiği tarihte başlar (m.16/1). Yani ihtiyari arabuluculukta yalnızca teklif yapılması, sürenin işlemesini durdurmak için yeterli olmayabilir. Dava açıldıktan sonra başvuruda ise süreç, mahkemenin davetinin taraflarca kabulü veya tarafların başvuru konusundaki anlaşmasını mahkemeye bildirmesiyle başlar (m.16/1).

Diğer sürelere etkisi

Dava şartı arabuluculuk, bazı usul sürelerini de etkiler (m.18/A/16):

• Dava açılmadan önce ihtiyati tedbir kararı alınmışsa, esas hakkında iki hafta içinde dava açma yükümlülüğü (HMK m.397/1) büroya başvurudan son tutanağa kadar işlemez.
• Dava açılmadan önce ihtiyati haciz yaptırılmışsa, yedi gün içinde takip talebinde bulunma veya dava açma süresi (İİK m.264/1) aynı şekilde işlemez.
• Büroya başvurduktan sonra başvuran aleyhine uyuşmazlık konusuyla ilgili icra takibi yapılırsa, başvuran son tutanaktan itibaren iki hafta içinde menfi tespit davası açıp talep ederse İİK m.72/2 hükmü uygulanır (m.18/A/16).

İhtiyati tedbir, dava sonuçlanana kadar hakkın korunması için verilen geçici karardır; ihtiyati haciz ise para alacağını güvenceye almak için borçlunun mallarına geçici olarak el konulmasıdır.

Pratikte hesaplama

Arabuluculuk zamanaşımını keser mi sorusu, hesaplamada şu adımlarla somutlaşır:

1. Alacağa uygulanacak zamanaşımı süresi ve başlangıç tarihi belirlenir.
2. Büroya başvuru tarihine kadar geçen süre hesaplanır.
3. Başvuru tarihi ile son tutanak tarihi arasındaki süre hesaba katılmaz.
4. Son tutanak tarihinden sonra kalan süre işlemeye devam eder.

Zamanaşımı süreleri alacağın türüne göre değiştiğinden, kalan sürenin hesabı somut alacağa uygulanacak hükme bağlıdır. Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.