Araç değer kaybını kim öder?

Trafik kazasında hasar gören bir aracın onarıldıktan sonra da piyasa değerinin düşmesi, zarar görenin malvarlığında oluşan bir zarardır ve kural olarak kazaya kusuruyla sebep olan aracın işleteni tarafından karşılanır. İşletenin zorunlu mali sorumluluk (trafik) sigortacısı da poliçe sınırları içinde bu zarardan sorumludur. Zarar gören, dava veya tahkim yoluna gitmeden önce sigorta kuruluşuna yazılı olarak başvurmak zorundadır.

Sorumlu kimdir?

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.85/1’e göre bir motorlu aracın işletilmesi bir şeyin zarara uğramasına sebep olursa, aracın işleteni ve (araç bir teşebbüs adına işletiliyorsa) bağlı olduğu teşebbüsün sahibi bu zarardan müştereken ve müteselsilen sorumludur.

İki aracın karıştığı kazalarda araçlara gelen zarar için ayrıca m.89/2 uygulanır. Buna göre işletenlerden birine ait bir şey zarara uğramışsa, zarar gören ancak karşı taraf işletenin veya eylemlerinden sorumlu olduğu kişinin kusurunu ya da karşı araçtaki bir bozukluğun zarara yol açtığını ispat ederse tazminat isteyebilir. Bu nedenle araç değer kaybı taleplerinde kusur durumu belirleyicidir. Kaza tespit tutanağı, kamera kayıtları ve gerekirse bilirkişi incelemesi bu noktada önem taşır. Tarafların kusur oranları, istenebilecek tazminatın kapsamını etkiler.

Sigortacının sorumluluğu

İşletenlerin m.85/1’deki sorumluluklarını karşılamak üzere zorunlu mali sorumluluk sigortası yaptırması zorunludur (m.91/1). Bu sigorta, kusurlu aracın işleteninin üçüncü kişilere verdiği zararları poliçede belirtilen sınırlar içinde karşılar. Sınırı aşan kısım için işletenin ve diğer sorumluların sorumluluğu devam eder.

Başvuru nasıl yapılır?

Kanun belirli bir sıra öngörür:

1. Sigorta kuruluşuna yazılı başvuru. Zarar görenin, zorunlu mali sorumluluk sigortasında öngörülen sınırlar içinde dava yoluna gitmeden önce ilgili sigorta kuruluşuna yazılı başvuruda bulunması gerekir (m.97).
2. Belgelerin tamamlanması. Sigortacılar, genel şartlarla belirlenen belgelerin kendilerine iletildiği tarihten itibaren sekiz iş günü içinde sigorta sınırları içindeki miktarları hak sahibine ödemek zorundadır (m.99/1). Belgelerin eksiksiz sunulması bu sürenin işlemesi bakımından önemlidir.
3. Cevap verilmemesi veya uyuşmazlık. Sigorta kuruluşu başvuru tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde yazılı cevap vermezse ya da cevabın talebi karşılamadığı konusunda uyuşmazlık çıkarsa, zarar gören dava açabilir veya 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu çerçevesinde tahkime başvurabilir (m.97).

Sigorta Tahkim Komisyonu, 5684 sayılı Kanun m.30 uyarınca sigorta sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıkların çözümü için kurulmuştur. Zorunlu sigortalardan doğan uyuşmazlıklarda hak sahipleri, ilgili sigorta kuruluşu tahkim sistemine üye olmasa da tahkim usulünden yararlanabilir (m.30/1).

Değer kaybı nasıl hesaplanır?

Karayolları Trafik Kanunu m.90’a göre zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamındaki tazminatlar bu Kanunda öngörülen usul ve esaslara tabidir; Kanunda düzenlenmeyen hususlarda Türk Borçlar Kanunu’nun haksız fiillere ilişkin hükümleri uygulanır.

Maddenin önceki metni, tazminatların sigorta genel şartlarında öngörülen esaslara da tabi olduğunu belirtiyordu. Anayasa Mahkemesi 17.07.2020 tarihli, E. 2019/40, K. 2020/40 sayılı kararıyla bu genel şartlar atfını iptal etmiştir. 2021 yılında 7327 sayılı Kanunla maddeye eklenen cümle ve fıkra da Anayasa Mahkemesi’nin 29.12.2022 tarihli, E. 2021/82, K. 2022/167 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. Değer kaybının miktarı somut olayın verileri üzerinden belirlenir; uyuşmazlık hâlinde bu tespit için bilirkişi incelemesine başvurulabilir.

Zamanaşımı

Motorlu araç kazalarından doğan maddi zararların tazminine ilişkin talepler, zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenildiği tarihten başlayarak iki yıl ve her hâlde kaza gününden başlayarak on yıl içinde zamanaşımına uğrar (m.109/1).

Somut olayın özellikleri, özellikle kusur dağılımı ve aracın hasar geçmişi, sonucu değiştirebilir.