Destekten yoksun kalma tazminatı nedir?

Destekten yoksun kalma tazminatı, bir kişinin ölümü sonucunda onun düzenli maddi katkısından (desteğinden) mahrum kalan yakınlarının bu kayıplarının giderilmesidir. Türk Borçlar Kanunu, ölüm hâlinde istenebilecek zararlar arasında ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin kayıplarını açıkça sayar. Trafik kazalarında bu talep, kazaya karışan aracın işletenine, sürücüsüne ve zorunlu trafik sigortacısına yöneltilebilir.

Hukuki dayanağı

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.53’e göre ölüm hâlinde uğranılan zararlar özellikle cenaze giderleri, ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ile çalışma gücünün azalmasından doğan kayıplar ve ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin uğradıkları kayıplardır. Bu zararlar, Kanun hükümlerine ve sorumluluk hukuku ilkelerine göre hesaplanır (m.55/1).

Trafik kazalarında aracın işleteni, aracın işletilmesinin bir kimsenin ölümüne sebep olması hâlinde sorumludur (2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.85/1). Kanunda düzenlenmeyen konularda Türk Borçlar Kanunu’nun haksız fiil hükümleri uygulanır (m.90).

Destekten yoksun kalma tazminatı şartları

Yargıtay uygulamasında aranan başlıca şartlar şunlardır:

• Ölüm olayı ve sorumluluk: Ölümün, sorumlu tutulan kişinin hukuken sorumlu olduğu bir olaydan doğması gerekir.
• Destek ilişkisi: Ölenin, talepte bulunan kişinin geçimine eylemli ve düzenli olarak katkıda bulunması veya olayların olağan akışına göre yakın gelecekte katkıda bulunacak olması gerekir.
• Zarar: Destek ilişkisinin sona ermesiyle talepte bulunanın maddi durumunun kötüleşmesi gerekir.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2018/1697, K. 2018/6317, T. 18.10.2018 sayılı kararında destek kavramını şöyle açıklamıştır: eylemli ve düzenli olarak bir kimsenin geçimini kısmen veya tamamen sağlayan kişi fiili destek, ölüm gerçekleşmeseydi yakın gelecekte bu yardımı sağlayacak olan kişi ise farazi destek sayılır. Aynı kararda, ölen gelinin kayınbabasına fiilen ve sürekli destek olduğu kanıtlanamadığı için kayınbaba yönünden talebin reddi gerektiği belirtilmiştir. Bu nedenle akrabalık tek başına yeterli değildir; destek ilişkisinin varlığı her talep sahibi için ayrıca değerlendirilir.

Kimler talep edebilir?

Kanun, talep sahiplerini bir liste hâlinde saymaz; ölenin desteğinden yoksun kalan herkes bu talepte bulunabilir. Yukarıda anılan kararda, oğlunu kaybeden baba yönünden destek tazminatına hükmedilmesi doğru bulunmuştur. Her talep sahibi bakımından destek ilişkisinin somut olarak gösterilmesi gerekir.

Ölüm hâlinde yakınlar ayrıca manevi tazminat da isteyebilir (Türk Borçlar Kanunu m.56/2). Manevi tazminat, destek tazminatından ayrı bir taleptir.

Hesaplama ve faiz

Tazminatın hesabında ölenin geliri, talep sahibine ayırdığı pay ve desteğin süreceği dönem gibi unsurlar dikkate alınır; uyuşmazlık hâlinde hesap bilirkişi incelemesiyle yapılır. Hesaplanan tazminat, miktar esas alınarak hakkaniyet düşüncesiyle artırılamaz veya azaltılamaz (m.55/1). Kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri zarardan indirilemez (m.55/1).

7589 sayılı Kanunla 2026 yılında m.55’e eklenen fıkralara göre:

• Destekte bulunan kişinin kazancının bilindiği döneme ilişkin tazminata zarar doğuran olayın meydana geldiği tarihten, kazancının bilinemediği döneme ilişkin tazminata ise karar tarihinden itibaren kanuni faiz işletilir.
• Tahkikat başlayıncaya kadar ifa amacıyla ödenen bedel, ödeme tarihine göre belirlenecek tazminat miktarından oransal olarak mahsup edilir.

Sigortacının sorumluluğu ve sınırları

Zorunlu trafik sigortacısı, işletenin sorumluluğunu poliçe sınırları içinde karşılar. Ancak destekten yoksun kalan hak sahibinin, destek kişisinin kusuruna denk gelen tazminat talepleri sigorta kapsamı dışındadır (2918 sayılı Kanun m.92/j). Ölen kişinin kazada kusuru varsa, bu durum istenebilecek tazminatı etkiler.

Zamanaşımı

Destekten yoksun kalma tazminatı talepleri, zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesinden başlayarak iki yıl ve her hâlde kaza gününden başlayarak on yıl içinde zamanaşımına uğrar; fiil daha uzun ceza zamanaşımına tabi bir suç oluşturuyorsa o süre uygulanır (m.109).

Somut olayın özellikleri, özellikle destek ilişkisinin niteliği ve tarafların kusur durumu, sonucu değiştirebilir.