Eşin miras payı ne kadar?

Eşin miras payı ne kadar sorusunun cevabı, sağ kalan eşin hangi akrabalarla birlikte mirasçı olduğuna bağlıdır: miras bırakanın altsoyuyla birlikte mirasın dörtte biri, ana-baba zümresiyle birlikte yarısı, büyük ana-büyük baba zümresiyle birlikte dörtte üçü eşe düşer (Türk Medeni Kanunu, TMK m.499). Bu zümrelerden kimse yoksa mirasın tamamı eşe kalır. Eşin ayrıca saklı payı vardır; bu pay kural olarak vasiyetnameyle zedelenemez (TMK m.506/4).

Zümre sistemi

Türk hukukunda kan hısımları zümrelere (miras bırakanla aynı kökten gelen hısım grupları) ayrılır. Önceki zümrede mirasçı varsa sonraki zümre mirasçı olmaz:

• Birinci zümre: miras bırakanın altsoyu, yani çocukları ve onların altsoyu (TMK m.495).
• İkinci zümre: ana ve baba ile onların altsoyu, yani miras bırakanın kardeşleri ve kardeşlerinin çocukları (TMK m.496).
• Üçüncü zümre: büyük ana ve büyük babalar ile onların altsoyu (TMK m.497).

Sağ kalan eş bu zümrelerden birine dahil değildir; hangi zümre mirasçıysa onunla birlikte mirasçı olur (TMK m.499).

Eşin miras payı oranı

Eşin miras payı ne kadar sorusunda TMK m.499 dört ihtimal öngörür:

• Çocuklarla veya torunlarla birlikte: mirasın dörtte biri (TMK m.499/1).
• Ana-baba zümresiyle birlikte: mirasın yarısı (TMK m.499/2).
• Büyük ana-büyük baba ve onların çocuklarıyla birlikte: mirasın dörtte üçü (TMK m.499/3).
• Bu zümrelerden kimse yoksa: mirasın tamamı (TMK m.499/3).

Örneğin miras bırakanın eşi ve iki çocuğu varsa eş mirasın dörtte birini alır; kalan dörtte üç, çocuklar eşit mirasçı olduğu için (TMK m.495/2) ikisi arasında eşit bölünür ve her çocuğa sekizde üç düşer.

Çocuksuz eşin miras payı

Miras bırakanın altsoyu yoksa eş, ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olur ve mirasın yarısını alır (TMK m.499/2). Ana ve baba önce ölmüşse onların yerini kendi altsoyları, yani miras bırakanın kardeşleri alır (TMK m.496/2). Ana-baba zümresinde de kimse yoksa üçüncü zümreyle birlikte dörtte üç, o zümrede de kimse yoksa mirasın tamamı eşe kalır.

Eşin saklı payı

Saklı pay, miras bırakanın vasiyetname gibi ölüme bağlı tasarruflarla dokunamayacağı paydır (TMK m.505/1). Sağ kalan eşin saklı payı, altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde dörtte üçüdür (TMK m.506/4). Örneğin çocuklarla birlikte mirasçı olan eşin yasal payı dörtte bir olduğundan saklı payı da dörtte birdir. Saklı payı zedelenen eş, tenkis davası açabilir (TMK m.560).

Konut ve ev eşyası üzerindeki hak

Tereke mallarında eşlerin birlikte yaşadıkları konut veya ev eşyası varsa, sağ kalan eş bunlar üzerinde miras payına mahsuben kendisine mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir (TMK m.652/1). Haklı sebeplerin varlığında, eşin veya diğer yasal mirasçılardan birinin istemiyle mülkiyet yerine intifa (kullanma ve yararlanma) ya da oturma hakkı tanınabilir.

Boşanma eşin mirasçılığını nasıl etkiler?

Boşanan eşler birbirinin yasal mirasçısı olamaz ve boşanmadan önce yapılmış ölüme bağlı tasarruflarla sağlanan hakları da, tasarruftan aksi anlaşılmadıkça kaybeder (TMK m.181/1). Boşanma davası sürerken eşlerden biri ölürse, ölen eşin mirasçılarından birinin davaya devam etmesi ve sağ kalan eşin kusurunun ispatlanması hâlinde aynı sonuç doğar (TMK m.181/2).

Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.