Mirasçılık belgesi nasıl alınır?

Mirasçılık belgesi nasıl alınır sorusunun kısa cevabı şudur: yasal mirasçılar sulh hukuk mahkemesine veya notere başvurur ve mirasçı oldukları belirlenirse kendilerine mirasçılık sıfatlarını gösteren belge verilir (Türk Medeni Kanunu, TMK m.598/1). Halk arasında “veraset ilamı” da denen bu belge, mirasçıları ve paylarını gösterir. Bazı durumlarda noter belge veremez; bu hâllerde başvuru mahkemeye yapılır (Noterlik Kanunu m.71/B).

Mirasçılık belgesi nedir?

Mirasçılık belgesi, miras bırakanın (ölen kişinin) mirasçılarını ve miras paylarını gösteren belgedir. Mirasçılar mirası, miras bırakanın ölümüyle birlikte kanun gereğince kazanır (TMK m.599/1). Belge bu kazanımı doğurmaz; yalnızca mirasçılık sıfatının ispatına yarar. Tapuda intikal işlemleri, banka ve benzeri kurumlar nezdindeki işlemler ile terekeye (miras bırakanın geride bıraktığı mal, hak ve borçların bütünü) ilişkin davalarda genellikle bu belge istenir.

Mirasçılık belgesi nereden alınır?

TMK m.598/1, belgenin sulh mahkemesince veya noterlikçe verileceğini düzenler. Noterlerin bu yetkisi Noterlik Kanunu m.71/A’da ayrıca sayılmıştır. Ancak aşağıdaki durumlarda noter mirasçılık belgesi veremez (Noterlik Kanunu m.71/B):

• belgenin verilmesi yargılama yapılmasını gerektiriyorsa,
• nüfus kayıtları mirasçıların belirlenmesi için yeterli değilse,
• belge yabancılar tarafından talep ediliyorsa.

Bu hâllerde belge sulh hukuk mahkemesinden istenir.

Başvuru süreci

1. Merci seçilir. Noterin belge veremeyeceği hâllerden biri yoksa başvuru notere veya sulh hukuk mahkemesine yapılabilir (TMK m.598/1; Noterlik Kanunu m.71/B).
2. Başvuru yapılır. Noter, ilgilinin yazılı veya sözlü başvurusu üzerine bir tutanak düzenler; talep bir belge düzenlenmesini gerektiriyorsa belgeyi de düzenleyerek verir (Noterlik Kanunu m.71/B).
3. Mirasçılar belirlenir. Noter yolunda mirasçılar nüfus kayıtları üzerinden belirlenir; kayıtlar yetersizse veya yargılama gerekiyorsa mahkeme süreci işler.
4. Belge verilir. Belge, yasal mirasçı oldukları belirlenen kişileri ve paylarını gösterir (TMK m.598/1).

Vasiyetname varsa

Vasiyetnameyle mirasçı atanan kişi (atanmış mirasçı) veya kendisine belirli bir mal bırakılan kişi (vasiyet alacaklısı) için kural farklıdır. Vasiyetname önce miras bırakanın yerleşim yeri sulh hâkimince açılır ve ilgililere okunur (TMK m.596). Tasarruf mirasçılara ve diğer vasiyet alacaklılarına bildirildikten sonra bir ay (TMK m.598/2) içinde itiraz edilmezse, lehine tasarrufta bulunulan kişiye sulh mahkemesince bu sıfatını gösteren belge verilir. Bu belgeyi noter değil, sulh mahkemesi verir.

Mirasçılık belgesinin iptali

Mirasçılık belgesi kesin bir hüküm niteliği taşımaz; belgenin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir (TMK m.598/3). Örneğin belgede gösterilmeyen bir mirasçı bulunduğu sonradan anlaşılırsa belgenin iptali ve yeni bir belge verilmesi istenebilir. Bu davalarda miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesinin yanında, mirasçıların her birinin oturduğu yer mahkemesi de yetkilidir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.11/3).

Noterin verdiği mirasçılık belgesine karşı, menfaati ihlal edilenler sulh hukuk mahkemesine itiraz edebilir (Noterlik Kanunu m.71/C). Ölüme bağlı tasarrufun iptaline ilişkin dava hakkı ise belgeden bağımsız olarak saklıdır (TMK m.598/4).

Belge alındıktan sonra

Belge, terekenin paylaşılması anlamına gelmez. Birden çok mirasçı varsa, paylaşmaya kadar mirasçılar terekeye elbirliğiyle, yani her birinin hakkı malın tamamına yayılacak şekilde sahip olur (TMK m.640/2). Paylaşma, mirasçıların yazılı paylaşma sözleşmesiyle (TMK m.676) ya da mirasçılardan birinin sulh mahkemesine başvurusuyla (TMK m.642) yapılır. Mirasçılık belgesi nasıl alınır sorusu bu nedenle çoğu zaman sürecin yalnızca ilk adımıdır. Somut olayın özellikleri izlenecek yolu değiştirebilir.