Mirasçılıktan çıkarma sebepleri nelerdir?

Mirasçılıktan çıkarma sebepleri nelerdir sorusunun cevabı Türk Medeni Kanunu’nda sınırlı olarak sayılmıştır: mirasçının miras bırakana veya yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemesi ve miras bırakana ya da ailesine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesi (TMK m.510). Ayrıca hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunan altsoy, saklı payının yarısı için mirasçılıktan çıkarılabilir (TMK m.513/1). Çıkarma, ancak vasiyetname gibi bir ölüme bağlı tasarrufla ve sebep gösterilerek yapılabilir (TMK m.510 ve m.512/1).

Mirasçılıktan çıkarma nedir?

Mirasçılıktan çıkarma (ıskat), miras bırakanın saklı paylı bir mirasçısını, kanunda sayılan bir sebebe dayanarak saklı payından da yoksun bırakmasıdır. Saklı pay, kanunun altsoy, ana-baba ve eş için koruduğu ve miras bırakanın normalde dokunamayacağı paydır (TMK m.505 ve m.506). Saklı payı olmayan mirasçılar, örneğin kardeşler, için çıkarmaya gerek yoktur; miras bırakan saklı paylar dışındaki kısımda zaten serbestçe tasarruf edebilir (TMK m.505).

Mirasçılıktan çıkarma sebepleri

TMK m.510’a göre iki genel sebep vardır:

• Ağır suç: Mirasçı, miras bırakana veya miras bırakanın yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemişse.
• Aile hukukundan doğan yükümlülüklerin ihlali: Mirasçı, miras bırakana veya onun aile üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemişse.

Kanun, hangi suçun “ağır” sayılacağını veya hangi ihmalin “önemli ölçüde” olduğunu ayrıca listelemez; bu değerlendirme somut olayın koşullarına göre yapılır.

Borç ödemeden aciz sebebiyle çıkarma

Miras bırakan, hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunan altsoyunu saklı payının yarısı için mirasçılıktan çıkarabilir; ancak bu yarıyı çıkarılanın doğmuş ve doğacak çocuklarına özgülemesi şarttır (TMK m.513/1). Miras açıldığında aciz belgesinin hükmü kalmamışsa veya belgedeki borç tutarı çıkarılanın miras payının yarısını aşmıyorsa, çıkarılanın istemi üzerine çıkarma iptal edilir (TMK m.513/2).

Mirasçılıktan çıkarma nasıl yapılır?

1. Çıkarma, ölüme bağlı bir tasarrufla, yani kanuni şekle uygun bir vasiyetname veya miras sözleşmesiyle yapılır (TMK m.510).
2. Çıkarma sebebi tasarrufta açıkça belirtilmelidir; belirtilmemişse çıkarma geçerli olmaz (TMK m.512/1).
3. Çıkarılan kişi itiraz ederse, sebebin varlığını ispat yükü çıkarmadan yararlanan mirasçıya veya vasiyet alacaklısına düşer (TMK m.512/2).

Mirasçılıktan çıkarma davası ve sonuçları

Sebep ispat edilemezse veya tasarrufta belirtilmemişse tasarruf, çıkarılan mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir; yani mirasçı en az saklı payını alır (TMK m.512/3). Miras bırakan çıkarma sebebi hakkında açık bir yanılma nedeniyle bu tasarrufu yapmışsa çıkarma tamamen geçersiz olur.

Çıkarma geçerliyse sonuçları şunlardır (TMK m.511):

• çıkarılan kişi mirastan pay alamaz ve tenkis davası açamaz,
• miras bırakan başka türlü tasarrufta bulunmamışsa çıkarılanın payı, o kişi miras bırakandan önce ölmüş gibi, varsa onun altsoyuna, yoksa miras bırakanın yasal mirasçılarına kalır,
• çıkarılanın altsoyu, o kişi önce ölmüş gibi saklı payını isteyebilir.

Bu nedenle torunlar, ana veya babaları mirasçılıktan çıkarılmış olsa bile saklı pay isteyebilir.

Mirastan yoksunluk ile farkı

Mirastan yoksunluk, miras bırakanın bir tasarrufuna gerek olmadan kanun gereği doğar. TMK m.578’e göre miras bırakanı kasten ve hukuka aykırı olarak öldüren veya öldürmeye teşebbüs eden, onu sürekli olarak ölüme bağlı tasarruf yapamayacak duruma getiren, aldatma, zorlama veya korkutmayla tasarruf yaptıran ya da engelleyen ve bir tasarrufu kasten ortadan kaldıran kişiler mirasçı olamaz. Yoksunluk, miras bırakanın affıyla ortadan kalkar (TMK m.578) ve yalnızca yoksun olanı etkiler; altsoyu, o kişi önce ölmüş gibi mirasçı olur (TMK m.579).

Mirasçılıktan çıkarma sebepleri nelerdir sorusu bu yönüyle iki ayrı kurumu ilgilendirir: biri miras bırakanın iradesine, diğeri doğrudan kanuna dayanır. Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.