Ölünce borç kime kalır?

Bir kişi ölünce borç kime kalır sorusunun cevabı, mirasçıların mirası kabul edip etmediğine bağlıdır: mirasçılar mirası ölümle birlikte bir bütün olarak kazanır ve miras bırakanın borçlarından kişisel olarak sorumlu olur (Türk Medeni Kanunu, TMK m.599/1). Borçlar ölümle kendiliğinden silinmez. Mirasçı, mirası üç ay içinde reddederek bu sorumluluktan kurtulabilir (TMK m.605/1 ve m.606).

Ölünce borçlar silinir mi?

Hayır. Miras bırakanın mal ve hakları gibi borçları da terekeye (geride kalan mal, hak ve borçların bütünü) dahildir ve mirasçılara geçer (TMK m.599/1). Birden çok mirasçı varsa, mirasçılar tereke borçlarından müteselsilen sorumludur (TMK m.641/1). Müteselsil sorumluluk, alacaklının alacağın tamamını mirasçılardan herhangi birinden isteyebilmesi demektir.

Bu sorumluluk paylaşmadan sonra da sürer. Alacaklının bölünmeye veya nakle rıza göstermediği borçlarda teselsül, paylaşma tarihinden ya da daha sonra muaccel olan borçlarda muacceliyet tarihinden itibaren beş yıl (TMK m.681/2) geçince sona erer. Mirasçılar arasındaki iç ilişkide ise, aksi kararlaştırılmadıkça her mirasçı borçları miras payı oranında öder; fazla ödeyen diğerlerine rücu edebilir (TMK m.682).

Mirasçının seçenekleri

Mirasçı, terekenin borca batık olup olmadığına göre şu yollardan birini izleyebilir:

1. Kayıtsız şartsız kabul: Yasal süre içinde mirası reddetmeyen mirasçı mirası kayıtsız şartsız kazanmış olur (TMK m.610/1). Ret süresi dolmadan tereke işlerine karışan, olağan yönetim dışında işlem yapan ya da tereke mallarını gizleyen veya kendine mal eden mirasçı da artık mirası reddedemez (TMK m.610/2).
2. Mirasın reddi: Miras üç ay (TMK m.606/1) içinde reddedilebilir. Ret, sulh mahkemesine sözlü veya yazılı beyanla, kayıtsız ve şartsız yapılır (TMK m.609).
3. Resmî defter istemi: Mirası reddetmeye hakkı olan her mirasçı, bir ay (TMK m.619/2) içinde sulh hâkiminden terekenin resmî defterinin tutulmasını isteyebilir. Resmî deftere göre kabul edilen miras, mirasçıya yalnızca deftere yazılmış borçlarla geçer (TMK m.628/1). Defter süresi içinde beyanda bulunmayan mirasçı mirası deftere göre kabul etmiş sayılır (TMK m.627).
4. Resmî tasfiye istemi: Her mirasçı, ret veya deftere göre kabul yerine terekenin resmî tasfiyesini isteyebilir; bu hâlde mirasçılar terekenin borçlarından sorumlu olmaz (TMK m.632/1 ve m.632/3). Ancak mirasçılardan biri mirası kabul etmişse bu istem dikkate alınmaz (TMK m.632/2).

Ölünce borç aileye kalır mı?

Borç, mirası reddetmeyen mirasçılara kalır; mirasçı olmayan aile üyeleri miras bırakanın borcundan miras hukuku gereği sorumlu tutulmaz. Bir mirasçının reddi, onun payını miras açıldığında sağ değilmiş gibi sonraki hak sahiplerine geçirir (TMK m.611/1). Bu nedenle bir çocuk mirası reddederse pay onun altsoyuna geçebilir; altsoyun tamamı reddederse payları sağ kalan eşe geçer (TMK m.613). En yakın yasal mirasçıların tamamı reddederse miras, sulh mahkemesince iflas hükümlerine göre tasfiye edilir (TMK m.612).

Borca batık terekede hükmen ret

Miras bırakanın ölüm tarihinde ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmişse, miras reddedilmiş sayılır (TMK m.605/2). Bu duruma hükmen ret denir ve ret beyanı verilmemiş olsa da sonuç doğurur; ancak acz hâlinin varlığı uyuşmazlık konusu olabilir.

Kefalet borçları

Miras bırakanın kefaletten doğan borçları defterde ayrı yazılır. Mirasçılar mirası kayıtsız şartsız kabul etmiş olsalar bile bu borçlardan, tereke iflas hükümlerine göre tasfiye edilseydi kefalet alacaklısına ne düşecek idiyse yalnızca o miktarla sorumludur (TMK m.630).

Borçlu ölünce icra takibi

Tereke borçlarından dolayı ölüm günüyle birlikte üç gün (İcra ve İflas Kanunu m.53/1) takip durur. Mirasçılar mirası kabul veya reddetmemişse, Medeni Kanun’daki süreler geçinceye kadar takip ertelenir. İcra takibi sırasında borçlu ölmüşse ve tereke henüz paylaşılmamış veya resmî tasfiyeye tabi tutulmamışsa, takip terekeye karşı devam eder (İcra ve İflas Kanunu m.53/2).

Ölünce borç kime kalır sorusunda belirleyici olan, ret süresinin işleyişi ve mirasçının bu süre içindeki davranışlarıdır. Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.