Miras ortaklığına temsilci atanması nedir?

Miras ortaklığına temsilci atanması, birden çok mirasçının bulunduğu durumlarda mirasçılardan birinin istemi üzerine sulh mahkemesinin, terekenin paylaşılmasına kadar miras ortaklığını temsil edecek bir kişiyi atamasıdır (Türk Medeni Kanunu, TMK m.640/3). Atama paylaşmaya kadar geçerlidir; bu yol, özellikle oybirliği sağlanamadığı için terekeye ilişkin işlemlerin yapılamadığı hâllerde gündeme gelebilir.

Miras ortaklığı nedir?

Birden çok mirasçı bulunması hâlinde, mirasın geçmesiyle birlikte paylaşmaya kadar mirasçılar arasında terekedeki bütün hak ve borçları kapsayan bir ortaklık meydana gelir (TMK m.640/1). Tereke, miras bırakanın geride bıraktığı mal, hak ve borçların bütünüdür. Mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahip olur ve sözleşme veya kanundan doğan temsil ya da yönetim yetkisi saklı kalmak üzere terekeye ait haklar üzerinde birlikte tasarruf eder (TMK m.640/2).

Elbirliği mülkiyeti nedir?

Elbirliği mülkiyetinde ortakların belirlenmiş payları yoktur; her birinin hakkı ortaklığa giren malların tamamına yayılır (TMK m.701/2). Kanunda veya sözleşmede aksine bir hüküm yoksa hem yönetim hem tasarruf işlemleri için ortakların oybirliğiyle karar vermesi gerekir (TMK m.702/2). Bu kural, mirasçılardan birinin onay vermemesi durumunda kira sözleşmesi yapmak, bir alacağı tahsil etmek veya bir malı satmak gibi işlemlerin yapılamaması sonucunu doğurabilir.

Temsilci atanmasının koşulları

TMK m.640/3’e göre:

• birden çok mirasçı bulunmalıdır,
• miras ortaklığı henüz paylaşma ile sona ermemiş olmalıdır,
• mirasçılardan biri sulh mahkemesine başvurmalıdır; bütün mirasçıların birlikte başvurması gerekmez.

Kanun, atamanın hangi gerekçelerle yapılacağını ve temsilcinin yetkilerini ayrıca saymaz. Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.

Temsilci atanması nasıl istenir?

1. Mirasçılardan biri, temsilci atanması için sulh mahkemesine başvurur (TMK m.640/3).
2. Sulh mahkemesi talebi değerlendirir; kanun atamayı mahkemenin takdirine bırakır (“atayabilir”).
3. Atanan temsilci, paylaşmaya kadar miras ortaklığını temsil eder (TMK m.640/3).

Diğer koruma yolları

• Hakların korunması: Mirasçılardan her biri, terekedeki hakların korunmasını isteyebilir ve sağlanan korumadan bütün mirasçılar yararlanır (TMK m.640/4).
• Ödemeden aciz hâlindeki mirasçı: Bir mirasçı ödemeden aciz hâlindeyse, diğer mirasçılar haklarının korunması için gerekli önlemlerin gecikmeksizin alınmasını sulh mahkemesinden isteyebilir (TMK m.640/5).

Tereke borçları

Miras ortaklığı yalnızca malları değil borçları da kapsar. Mirasçılar tereke borçlarından müteselsilen sorumludur (TMK m.641/1); yani alacaklı borcun tamamını mirasçılardan herhangi birinden isteyebilir. Temsilci atanması bu sorumluluğu ortadan kaldırmaz.

Miras ortaklığı ne zaman sona erer?

Elbirliği mülkiyeti; malın devri, topluluğun dağılması veya paylı mülkiyete geçilmesiyle sona erer (TMK m.703/1). Miras ortaklığı bakımından bu şu yollarla olur:

• mirasçıların yazılı paylaşma sözleşmesi yapması (TMK m.676),
• mirasçılardan birinin mirasın paylaşılmasını sulh mahkemesinden istemesi (TMK m.642),
• bir mirasçının, terekedeki malların elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesini istemesi (TMK m.644).

Yetkili mahkeme

Terekenin kesin paylaşımına kadar mirasçılara karşı açılacak davalarda ve mirasçılar arasında terekenin yönetiminden kaynaklanan davalarda miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.11/1). Miras ortaklığına temsilci atanması, paylaşmaya kadar süren geçici bir çözümdür; ortaklığın kendisini sona erdirmez.