Haciz nasıl kaldırılır?

Haciz nasıl kaldırılır sorusunun cevabı haczin kalkma sebebine göre değişir: borç, faiz ve masraflar ödendiğinde takip sona erer ve hacizler kaldırılır; satışı süresinde istenmeyen maldaki haciz kanun gereği kalkar (İcra ve İflas Kanunu m.110/1); kanuna aykırı bir haciz ise icra mahkemesine şikâyetle kaldırılabilir (İİK m.16/1). Haciz, alacağın tahsili için borçlunun mal veya hakları üzerine icra dairesince el konulmasıdır. Hangi yolun uygulanacağı, haczin türüne ve dayanağına bağlıdır.

Haczin kalkma yolları

1. Borcun ödenmesi: Takip konusu alacak, faiz ve masraflar icra dairesine ödendiğinde haczin dayanağı ortadan kalkar.
2. Satışın istenmemesi: Alacaklı veya borçlu, hacizden itibaren bir yıl içinde haczedilen malın satışını isteyebilir (İİK m.106/1). Bu süre içinde satış istenmez veya talep geri alınıp süresinde yenilenmezse o mal üzerindeki haciz kalkar (İİK m.110/1). Sicile kayıtlı mallarda haczin kalktığı tespit edilince sicili tutan idare haciz şerhini siler (İİK m.110).
3. Şikâyet: Haczin kanuna aykırı olduğu düşünülüyorsa, öğrenmeden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyet edilebilir (İİK m.16/1).
4. İstihkak iddiası: Haczedilen mal üçüncü bir kişiye aitse, istihkak yoluna başvurulur (İİK m.96, m.97).
5. Rızai satış: Borçlu, haczedilen malının rızaen satışı için yetki isteyebilir; satış icra mahkemesince onaylanırsa tüm hacizler kaldırılarak devir yapılır (İİK m.111/a).

Haciz kaldırma talebi ve şikâyet sebepleri

Haczin kaldırılması için icra mahkemesine şikâyette ileri sürülebilecek başlıca sebepler şunlardır:

• Malın kanunen haczedilemeyecek mallardan olması; örneğin borçlunun haline münasip evi, ailenin ortak kullanımındaki ev eşyası veya öğrenci bursu (İİK m.82/1).
• Haczin alacak, faiz ve masrafların toplamını aşacak şekilde yapılması; kanun, bu miktarı aşan haczi yasaklar (İİK m.85/1).
• Satışından elde edilecek bedelin masrafları aşmayacağı kesin olan malların haczedilmesi (İİK m.85).

Şikâyet, icra mahkemesince karar verilmedikçe icrayı durdurmaz (İİK m.22); bu nedenle gerektiğinde takibin durdurulması ayrıca istenir.

Üçüncü kişinin malı haczedilirse

Borçlunun elindeki bir mal üzerinde üçüncü kişi mülkiyet veya rehin hakkı iddia ederse, icra dairesi bunu tutanağa yazar ve alacaklı ile borçluya itiraz için üç günlük süre verir (İİK m.96/1). Malın haczini öğrenen üçüncü kişi, öğrenmeden itibaren yedi gün içinde istihkak iddiasında bulunmazsa aynı takipte bu iddiayı ileri sürme hakkını kaybeder (İİK m.96/2). İddiaya itiraz edilirse dosya icra mahkemesine gönderilir; takibin devamına karar verilirse üçüncü kişi, yedi gün içinde icra mahkemesinde istihkak davası açmalıdır (İİK m.97).

Taksitle ödeme haczi kaldırır mı?

Borçlu, satış talebinden önce borcunu düzenli taksitlerle ödemeyi taahhüt eder ve ilk taksiti hemen öderse icra işlemi durur (İİK m.111/1). Bunun için borçlunun yeterli malının haczedilmiş olması, her taksitin borcun dörtte birinden az olmaması, taksitlerin aydan aya ödenmesi ve sürenin üç aydan fazla olmaması gerekir (İİK m.111/1). Bu düzenleme işlemleri durdurur, ancak haczi kendiliğinden kaldırmaz; taksitlerden biri zamanında ödenmezse işlemler kaldığı yerden devam eder (İİK m.111).

İhtiyati haciz nasıl kalkar?

İhtiyati haciz, alacağı güvence altına almak için takip kesinleşmeden konulan geçici hacizdir. Alacaklı kanuni sürelerde takip talebinde bulunmaz veya dava açmazsa ihtiyati haciz hükümsüz kalır (İİK m.264/4). Borçlu da para, rehin, menkul kıymet, taşınmaz rehni veya muteber bir banka kefaleti göstererek ihtiyati haczin kaldırılmasını isteyebilir; takip başladıktan sonra bu yetki icra mahkemesine geçer (İİK m.266).

Haciz nasıl kaldırılır sorusunda süreler belirleyicidir; şikâyet ve istihkak iddiası için öngörülen kısa süreler kaçırıldığında aynı takipte bu yollar kapanabilir. Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.