Haczedilemeyen mallar nelerdir?

Haczedilemeyen mallar nelerdir sorusunun cevabı İcra ve İflas Kanunu m.82’de sayılmıştır: borçlunun haline münasip evi, ailenin ortak kullanımındaki ev eşyası, mesleğini sürdürmesi için gerekli eşya, öğrenci bursları ve vücut veya sağlık zararı için ödenen tazminatlar bunlar arasındadır. Maaş ve ücret gibi bazı gelirler ise tamamen değil, kısmen haczedilebilir (İİK m.83). Haciz, alacağın tahsili için borçlunun mal veya hakları üzerine icra dairesince el konulmasıdır.

Haczedilemeyen mallar listesi

İİK m.82/1’e göre aşağıdakiler haczolunamaz:

• Devlet malları ile özel kanunlarında haczi caiz olmadığı belirtilen mallar.
• Ekonomik faaliyeti sermayesinden çok bedenî çalışmasına dayanan borçlunun mesleğini sürdürmesi için gerekli her türlü eşya.
• Borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireylerinin kişisel eşyası ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyası; para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika ve süs eşyası hariç.
• Borçlu çiftçi ise geçimi için zorunlu arazi, hayvan ve tarım aletleri; değilse sanatı ve mesleği için gerekli alet ve kitaplar.
• Borçlunun ve ailesinin iki aylık yiyecek ve yakacağı.
• Vücut veya sağlık üzerine verilen zararlar için tazminat olarak ödenen paralar.
• Borçlunun haline münasip evi.
• Öğrenci bursları.

Evde haczedilemeyen mallar

Ev eşyası bakımından ölçüt, eşyanın ailenin ortak kullanımına hizmet etmesidir (İİK m.82/1, bent 3). Para, altın, değerli taş, antika veya süs eşyası gibi kıymetli şeyler bu korumadan yararlanmaz. Kanun “haline münasip” ölçütünü ayrıca tanımlamaz; evin borçlunun durumuna uygun olup olmadığı somut olayda değerlendirilir. Ev, meslek eşyası, tarım arazisi ve aletlerinin değeri fazlaysa bunlar haczedilip satılabilir; ancak bedelin borçlunun ihtiyacını karşılayacak, haline uygun bir kısmı kendisine bırakılır (İİK m.82).

Korumanın sınırları

• Ev, meslek eşyası, tarım ve bahçecilik araçlarına ilişkin istisna, borcun bu eşyanın bedelinden doğmamış olması hâlinde uygulanır (İİK m.82). Örneğin evin kendisinin bedelinden doğan borç için bu koruma ileri sürülemez.
• Haczedilemeyecek mal ve hakların haczedilebileceğine dair önceden yapılan anlaşmalar geçersizdir (İİK m.83/a).
• Satışından elde edilecek bedel, satış ve muhafaza masraflarını aşmayacağı kesin olan şeyler de haczolunmaz (İİK m.85).

İcra memuru, haczi istenen mal veya hakkın haczinin caiz olup olmadığını değerlendirir ve talebi kabul veya reddeder (İİK m.82).

Kısmen haczedilemeyen mallar

Maaş, her türlü ücret, emekli maaşı, ilama dayanmayan nafakalar ve sigorta iratları; borçlu ve ailesinin geçimi için gerekli miktar düşüldükten sonra haczedilebilir, ancak haczedilecek miktar bunların dörtte birinden az olamaz (İİK m.83/1). Sosyal Güvenlik Kurumunca bağlanan gelir, aylık ve ödenekler ise Kurum alacakları ve nafaka borçları dışında haczedilemez; borçlunun muvafakati yoksa bu yöndeki talep icra müdürünce reddedilir (5510 sayılı Kanun m.93/1).

Haczedilmezlik şikâyeti

Haczedilemeyecek bir malın haczedildiği düşünülüyorsa, icra dairesinin bu işlemine karşı icra mahkemesine şikâyet yoluna gidilir. Şikâyet, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde yapılır (İİK m.16/1). Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, haline münasip ev iddiasına ilişkin bir kararında, taşınmaz üzerinde daha önce konulmuş bir haciz bulunsa bile her haczin yeni bir şikâyet hakkı doğuracağını ve sonraki hacze yönelik şikâyetin süresinde sayılacağını belirtmiştir (Yargıtay 12. HD, E. 2017/8250, K. 2017/16395, T. 28.12.2017).

Haczedilemeyen mallar nelerdir sorusunun cevabı bu nedenle yalnızca listeye değil, eşyanın değerine, borcun kaynağına ve şikâyetin süresinde yapılıp yapılmadığına da bağlıdır. Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.