İcra dosyası ne zaman düşer?

İcra dosyası ne zaman düşer sorusunun kanundaki karşılığı tek bir kural değildir; “düşme” günlük dilde üç ayrı durumu anlatır. Haciz istenmesi gereken süre geçirilirse dosya işlemden kaldırılır (İcra ve İflas Kanunu m.78), satışı istenmeyen malın üzerindeki haciz kalkar (İİK m.110), alacak ise zamanaşımına uğrayabilir (İİK m.39; Türk Borçlar Kanunu m.157). Bu durumların sonuçları birbirinden farklıdır.

İcra dosyası ne zaman işlemden kaldırılır?

Haciz isteme hakkı, ödeme emrinin tebliğinden itibaren bir yıl geçmekle düşer (İİK m.78). Bu sürenin hesabında şu dönemler sayılmaz:

• itiraz veya dava hâlinde, bunların yapılmasından hükmün kesinleşmesine kadar geçen süre,
• alacaklı ile borçlunun icra dairesinde taksit sözleşmesi yapmaları hâlinde, sözleşmenin ihlaline kadar geçen süre.

Haciz talebi kanuni süre içinde yapılmaz veya geri alınıp süresinde yenilenmezse dosya işlemden kaldırılır (İİK m.78). Alacaklı isterse haciz talebinde bulunduğuna dair harç ve resme tabi olmayan bir belge alabilir (İİK m.78); bu belge, sürenin korunduğunu göstermeye yarar. İşlemden kaldırma, takibin sona ermesi veya borcun ortadan kalkması anlamına gelmez. Alacaklı yenileme talebinde bulunabilir; yeniden haciz istenmesi bu talebin borçluya tebliğine bağlıdır ve ilama dayanmayan takiplerde yenilemede yeniden harç alınır.

Haciz ne zaman kalkar?

Alacaklı veya borçlu, hacizden itibaren bir yıl içinde haczedilen malın satışını isteyebilir (İİK m.106/1). Bu süre içinde satış istenmez veya istek geri alınıp süresinde yenilenmezse o mal üzerindeki haciz kalkar (İİK m.110/1). Bir yıl içinde satışı istenip de artırmada satılamayan mal için süre, satış isteyen alacaklı bakımından bir yıl daha uzar (İİK m.106/2). Haczin kalkması yalnızca o malı ilgilendirir; takip dosyası devam eder.

Taksit sözleşmesi devam ettiği sürece satış isteme süreleri işlemez; ancak sözleşmelerin toplam süresi on yılı aşarsa, aştığı tarihten itibaren süreler kaldığı yerden işler (İİK m.111/3).

İcra dosyası ne zaman zamanaşımına uğrar?

• İlamlı takip: İlama dayanan takip, son işlemden itibaren on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (İİK m.39/1).
• İlamsız takip: Alacağın kendi zamanaşımı süresi uygulanır. Kanunda aksine hüküm yoksa bu süre on yıldır (TBK m.146); kira bedelleri, faizler ve ücret gibi dönemsel edimlerde beş yıldır (TBK m.147).

İcra takibi zamanaşımını keser mi?

Evet. Alacaklının icra takibinde bulunması zamanaşımını keser (TBK m.154, bent 2). Zamanaşımı icra takibiyle kesilmişse, alacağın takibine ilişkin her işlemden sonra yeniden işlemeye başlar (TBK m.157/2). Bu nedenle uzun süre hiçbir işlem yapılmayan dosyalarda zamanaşımı gündeme gelebilir.

Zamanaşımı nasıl ileri sürülür?

Zamanaşımı ileri sürülmedikçe hâkim bunu kendiliğinden göz önüne alamaz (TBK m.161); bu nedenle borçlunun zamanaşımını ileri sürmesi gerekir. Takip kesinleştikten sonraki dönemde borcun zamanaşımına uğradığı ileri sürülürse, ilamın zamanaşımına ilişkin hüküm kıyasen uygulanır (İİK m.71). Buna göre iddia icra mahkemesince resmî belgelere dayanılarak incelenir ve icranın geri bırakılmasına veya devamına karar verilir (İİK m.33/a).

Özet

İcra dosyası ne zaman düşer sorusunun cevabı, dosyada hangi işlemin ne zaman yapıldığına bağlıdır: işlemden kaldırma, haczin kalkması ve zamanaşımı ayrı kurallara tabidir. Her süre, kanunda gösterilen kendi başlangıç tarihinden itibaren hesaplanır. Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.