İhtiyati haciz şartları nelerdir?

İhtiyati haciz şartları kanunda açıkça sayılmıştır: alacak bir para alacağı olmalı, rehinle güvence altına alınmamış olmalı ve kural olarak vadesi gelmiş bulunmalıdır (İcra ve İflas Kanunu m.257/1). Alacaklı, alacağı ve gerekiyorsa haciz sebepleri hakkında mahkemeye kanaat verecek deliller sunmak ve kural olarak teminat göstermek zorundadır (İİK m.258/1, m.259). İhtiyati haciz, alacağın tahsilini güvence altına almak için borçlunun mallarına takip kesinleşmeden önce geçici olarak el konulmasıdır.

Vadesi gelmiş borçlarda şartlar

Rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş bir para borcunun alacaklısı, borçlunun elindeki veya üçüncü kişideki taşınır ve taşınmaz mallarını, alacaklarını ve diğer haklarını ihtiyaten haczettirebilir (İİK m.257/1). Vadesi gelmiş borçta ayrıca kaçırma veya gizleme gibi bir sebep aranmaz; alacağın varlığının mahkemeye kanaat verecek şekilde gösterilmesi gerekir.

Vadesi gelmemiş borçlarda şartlar

Vadesi gelmemiş bir borç için ihtiyati haciz yalnızca şu hâllerde istenebilir (İİK m.257/2):

• borçlunun belirli bir yerleşim yeri yoksa,
• borçlu, taahhütlerinden kurtulmak amacıyla mallarını gizlemeye, kaçırmaya veya kendisi kaçmaya hazırlanıyor ya da kaçıyorsa,
• borçlu bu amaçla alacaklının haklarını ihlal eden hileli işlemler yapıyorsa.

Bu şekilde ihtiyati haciz konulursa borç, yalnızca o borçlu bakımından muaccel hâle gelir; muaccel, ödenmesi istenebilir duruma gelmiş borç demektir (İİK m.257/3).

İhtiyati haciz yetkili mahkeme

İhtiyati hacze, İİK m.50’ye göre yetkili mahkeme karar verir (İİK m.258/1). Bu, para borçları için takip yetkisine ilişkin kuralların burada da uygulanması anlamına gelir. Mahkeme iki tarafı dinleyip dinlememekte serbesttir. Talebin reddi kararı gerekçeli verilir ve buna karşı istinaf yoluna başvurulabilir (İİK m.258/3).

Teminat

İhtiyati haciz isteyen alacaklı, hacizde haksız çıkarsa borçlunun ve üçüncü kişilerin uğrayacağı zararlardan sorumludur ve teminat göstermek zorundadır (İİK m.259). Kanunda bu teminat için sabit bir oran yazılı değildir; miktar mahkemece belirlenir. İstisnalar şunlardır:

• Alacak bir mahkeme kararına (ilama) dayanıyorsa teminat aranmaz.
• Alacak ilam niteliğinde bir belgeye dayanıyorsa teminatın gerekip gerekmediğini mahkeme takdir eder.

Kararın uygulanması ve süreler

1. Alacaklı, kararın verildiği tarihten itibaren on gün içinde icra dairesinden kararın uygulanmasını istemelidir; aksi hâlde ihtiyati haciz kendiliğinden kalkar (İİK m.261/1).
2. Dava açılmadan veya takip başlatılmadan önce ihtiyati haciz yaptıran alacaklı, haczin uygulanmasından ya da tutanağın tebliğinden itibaren yedi gün içinde takip talebinde bulunmalı veya dava açmalıdır (İİK m.264/1).
3. Borçlu ödeme emrine itiraz ederse alacaklı, itirazın tebliğinden itibaren yedi gün içinde itirazın kaldırılmasını istemeli veya dava açmalıdır (İİK m.264/2).
4. Bu sürelere uyulmazsa ihtiyati haciz hükümsüz kalır (İİK m.264/4).

İhtiyati haciz ne zaman kesin hacze dönüşür?

Borçlu süresi içinde ödeme emrine itiraz etmezse veya itirazı kesin olarak kaldırılır ya da mahkemece iptal edilirse, ihtiyati haciz kendiliğinden kesin (icrai) hacze dönüşür (İİK m.264/5).

İhtiyati haciz kararına itiraz

Kendisi dinlenmeden karar verilen borçlu; haczin dayandığı sebeplere, mahkemenin yetkisine ve teminata karşı, haczin uygulanmasından veya tutanağın tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz edebilir (İİK m.265/1). Menfaati ihlal edilen üçüncü kişiler de öğrenmeden itibaren yedi gün içinde itiraz edebilir (İİK m.265/2). Borçlu ayrıca para veya mahkemece kabul edilecek bir teminat göstererek ihtiyati haczin kaldırılmasını isteyebilir (İİK m.266).

İhtiyati haciz şartları yerine gelse bile kararın verilip verilmeyeceği, sunulan delillerin mahkemede yarattığı kanaate bağlıdır. Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.