İlamlı icra nedir?

İlamlı icra nedir sorusunun cevabı kısaca şudur: bir mahkeme kararına (ilama) veya kanunun ilam gibi icra edilebileceğini kabul ettiği bir belgeye dayanılarak yapılan icra takibidir. Bu takipte borçluya ödeme emri yerine icra emri gönderilir ve para borcunun yedi gün içinde ödenmesi istenir (İcra ve İflas Kanunu m.32/1). Borçlu borcun varlığını yeniden tartışamaz; ancak kanunda sayılan sınırlı sebeplerle icranın geri bırakılmasını isteyebilir.

İlamlı ve ilamsız icra farkı

İlamsız takipte alacak henüz bir mahkeme kararıyla belirlenmemiştir; borçlu ödeme emrine itiraz ederek takibi durdurabilir. İlamlı takipte ise alacak mahkeme kararıyla veya ilam hükmündeki belgeyle belirlenmiş olduğundan, borçlunun basit bir itirazla takibi durdurması mümkün değildir. Borca karşı yapılacak başvurular icra mahkemesine yapılır ve belgeyle sınırlıdır (İİK m.33).

Hangi belgeler ilam gibi icra edilir?

Mahkeme kararları dışında şu belgeler de ilamların icrasına ilişkin hükümlere tabidir (İİK m.38):

• mahkeme huzurunda yapılan sulhler ve kabuller,
• para borcu ikrarını içeren ve noterce düzenleme şeklinde yapılan senetler,
• istinaf ve temyiz kefaletnameleri ile icra dairesindeki kefaletler.

İlamlı icra kesinleşmeden başlar mı?

Kanun yoluna başvurulması kural olarak kararın icrasını durdurmaz (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.367/1). Bu nedenle para alacağına ilişkin bir karar kesinleşmeden de takibe konulabilir. Ancak kişiler hukuku, aile hukuku ve taşınmaz üzerindeki ayni haklara ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez (HMK m.367/2). Borçlu, kanun yoluna başvurmuşsa hükmolunan para veya eşyayı depo ederek ya da icra mahkemesince kabul edilecek bir teminat göstererek icranın geri bırakılması için süre isteyebilir; nafaka hükümlerinde bu süre verilemez (İİK m.36).

Takibin aşamaları

1. Alacaklı, ilamı veya ilam niteliğindeki belgeyi icra dairesine verir.
2. İcra müdürü borçluya bir icra emri tebliğ eder. Para borcunda emir, borcun yedi gün içinde ödenmesini ve aynı süre içinde mal beyanında bulunulmasını ister (İİK m.32/1). Taşınır teslimine ilişkin ilamlarda da teslim için yedi gün verilir (İİK m.24/1).
3. Borç bu süre içinde ödenmez ve icranın geri bırakılmasına dair bir karar getirilmezse cebri icraya geçilir; alacaklı haciz isteyebilir (İİK m.32/1).

İlamlı icra itiraz süresi

İlamlı takipte “itiraz” yerine icranın geri bırakılması istenir. Borçlu, icra emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine başvurarak borcun zamanaşımına uğradığını, ertelendiğini (imhal) veya ödendiğini (itfa) ileri sürebilir (İİK m.33). Ödeme veya erteleme iddiası, resmî olarak düzenlenmiş ya da onaylanmış veya ikrar edilmiş bir belgeyle kanıtlanırsa icra geri bırakılır. İcra emrinin tebliğinden sonra gerçekleşen ödeme, erteleme veya zamanaşımına dayanan geri bırakma istekleri her zaman yapılabilir (İİK m.33). İlamın zamanaşımına uğradığı iddiası da icra mahkemesince resmî belgelere dayanılarak incelenir (İİK m.33/a).

Zamanaşımı ve icranın iadesi

İlama dayanan takip, son işlemden itibaren on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar; noter senedine dayanan takipte ise senedin niteliğine göre Borçlar veya Ticaret Kanunundaki süreler uygulanır (İİK m.39). Karar sonradan bölge adliye mahkemesince kaldırılır veya Yargıtayca bozulur ve borçlunun hiç ya da o kadar borcu olmadığı kesin bir ilamla anlaşılırsa, icra ayrıca karar gerekmeksizin tamamen veya kısmen eski hâline iade edilir (İİK m.40/2).

İlamlı icra nedir sorusu bu nedenle yalnızca takibin başlangıcıyla değil, kararın akıbetiyle de ilgilidir. Hangi belgenin ilam niteliği taşıdığı ve kesinleşmenin gerekip gerekmediği, kararın konusuna göre ayrıca değerlendirilir. Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.