Kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu nedir?

Kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu nedir sorusunun cevabı şudur: çek, poliçe veya bonoya (emre muharrer senet) dayanan alacaklar için İcra ve İflas Kanununda düzenlenmiş, genel takipten daha hızlı işleyen özel bir takip yoludur (İİK m.167/1). Bu yolda borçluya on günlük ödeme süresi verilir ve borçlunun itirazları icra dairesine değil, beş gün içinde icra mahkemesine yapılır (İİK m.168). İtiraz, satış dışındaki takip işlemlerini kendiliğinden durdurmaz (İİK m.169).

Kambiyo senedi nedir?

Kambiyo senedi; çek, poliçe ve bono gibi Türk Ticaret Kanununda şekil şartları ayrıca düzenlenmiş kıymetli evraktır. Takip talebine senedin aslı ve borçlu sayısı kadar onaylı örneği eklenir (İİK m.167/2). İcra müdürü senedin kambiyo senedi niteliğinde olduğunu ve vadesinin geldiğini görürse borçluya senet suretiyle birlikte ödeme emri gönderir (İİK m.168). Alacak rehinle güvence altına alınmış olsa bile bu yol kullanılabilir (İİK m.167/1).

Ödeme emrindeki süreler

Kambiyo senetlerine özgü ödeme emri şu ihtarları içerir (İİK m.168):

• borcun ve takip masraflarının on gün içinde ödenmesi,
• senet kambiyo senedi niteliğinde değilse beş gün içinde icra mahkemesine şikâyet edilmesi,
• senetteki imza borçluya ait değilse bunun beş gün içinde dilekçeyle icra mahkemesine bildirilmesi,
• borçlu olmadığı, borcun ödendiği, ertelendiği, zamanaşımına uğradığı veya icra dairesinin yetkisiz olduğu yönündeki itirazların beş gün içinde gerekçesiyle birlikte icra mahkemesine bildirilmesi,
• itiraz edilmez ve borç ödenmezse on gün içinde mal beyanında bulunulması.

İtiraz nereye yapılır ve nasıl incelenir?

Borca itiraz ve imzaya itiraz dilekçeyle icra mahkemesine yapılır (İİK m.169, m.170). İcra mahkemesi tarafları en geç otuz gün içinde duruşmaya çağırır; borcun olmadığı, ödendiği veya ertelendiği resmî ya da imzası ikrar edilmiş bir belgeyle ispat edilirse itirazı kabul eder (İİK m.169/a/1). Hâkim, itiraz dilekçesine eklenen belgelerden borçlunun haklı olduğu kanaatine varırsa takibin geçici olarak durdurulmasına karar verebilir (İİK m.169/a/2). İmza itirazı ciddi görülürse takip, karar verilinceye kadar geçici olarak durdurulabilir (İİK m.170).

İcra mahkemesi, süresinde yapılan bir başvuru üzerine senedin kambiyo senedi niteliğini taşımadığını veya alacaklının kambiyo hukukuna göre takip hakkı bulunmadığını kendiliğinden gözeterek takibi iptal edebilir (İİK m.170/a).

İnkâr tazminatı ve para cezası

Borçlu imzasını haksız yere inkâr eder ve takip bu itirazla durdurulmuş olursa, alacağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere inkâr tazminatına ve yüzde onu oranında para cezasına mahkûm edilir (İİK m.170). Tersine, itiraz kabul edilir ve alacaklının senedi takibe koymada kötü niyeti veya ağır kusuru bulunursa, alacaklı da yüzde yirmiden aşağı olmamak üzere tazminata ve yüzde on para cezasına mahkûm edilir (İİK m.170).

Bono icra takibi zamanaşımı

Bu takipte borçlu, senedin zamanaşımına uğradığını da icra mahkemesinde ileri sürebilir (İİK m.168). Senetten doğan istemler için Türk Ticaret Kanunundaki süreler uygulanır:

• Poliçeyi kabul edene ve bonoyu düzenleyene karşı istemler vadeden itibaren üç yıl (TTK m.749/1, m.778/1-h, m.779/1).
• Hamilin cirantalara ve düzenleyene karşı poliçeden doğan istemleri, protesto tarihinden veya “gidersiz iade” kaydı varsa vadeden itibaren bir yıl (TTK m.749/2).
• Çekte hamilin cirantalara, düzenleyene ve diğer çek borçlularına karşı başvurma hakları, ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yıl (TTK m.814/1).

Genel hükümlerin uygulanması

Bu özel yolda düzenlenmeyen konularda ilamsız takibe ilişkin bazı genel hükümler, özel hükümlere aykırı olmadıkça uygulanır (İİK m.170/b). Kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu ile genel haciz yolu arasındaki seçim, senedin şekil şartlarını taşıyıp taşımadığına göre yapılır. Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.