Mal beyanı nedir?

Mal beyanı nedir sorusunun cevabı kanunda tanımlanmıştır: borçlunun kendisinde veya üçüncü kişilerde bulunan mal, alacak ve haklarından borcuna yetecek miktarın türünü ve niteliğini, her türlü kazanç ve gelirini, geçim kaynaklarını ve borcunu nasıl ödeyebileceğini icra dairesine yazılı veya sözlü olarak bildirmesidir (İcra ve İflas Kanunu m.74). Beyan, ödeme emri veya icra emrinde belirtilen süre içinde yapılır. Beyanda bulunmayan borçlu hakkında, alacaklının talebiyle tazyik hapsine karar verilebilir (İİK m.76).

Mal beyanı ne zaman yapılır?

Süre, takibin türüne göre değişir:

• İlamsız takip: Borçlu, senede veya borca itiraz etmezse ödeme emrindeki yedi günlük süre içinde mal beyanında bulunur (İİK m.60/1).
• İlamlı takip: Borçlu, icra emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde mal beyanında bulunur (İİK m.32/1).
• Kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu: İtiraz edilmez ve borç ödenmezse on gün içinde, itiraz edilip reddedilirse üç gün içinde beyanda bulunulur (İİK m.168).
• İtirazın iptali veya kaldırılmasından sonra: Borçlu, kararın kendisine tebliğinden, karar yüzüne karşı verilmişse tefhiminden itibaren üç gün içinde beyanda bulunmak zorundadır (İİK m.75). Tefhim, kararın taraflara mahkemede sözlü olarak bildirilmesidir.

Mal beyanı nasıl yapılır ve nereye yapılır?

Beyan, takibin yürüdüğü icra dairesine yazılı olarak veya sözlü olarak yapılır (İİK m.74). Kanun beyanın içeriğini şöyle sayar:

• borçlunun kendisinde ve üçüncü kişilerde bulunan mal, alacak ve haklar,
• her türlü kazanç ve gelir,
• yaşayış tarzına göre geçim kaynakları,
• borcun ne şekilde ödenebileceği.

Alacaklı, mal beyanını beklemeden de ödeme emrindeki süre geçtikten sonra haciz isteyebilir (İİK m.78/1). Bu nedenle mal beyanı, haczin ön şartı değildir; borçlunun malvarlığı hakkında bilgi sağlayan bir yükümlülüktür.

Mal beyanında bulunmama

Mal beyanında bulunmayan borçlu, alacaklının talebi üzerine, beyanda bulununcaya kadar icra mahkemesi hâkimi tarafından bir defaya mahsus olmak üzere hapisle tazyik olunur; bu hapis üç ayı geçemez (İİK m.76). Tazyik hapsi bir ceza değil, borçluyu yükümlülüğünü yerine getirmeye zorlamaya yönelik bir araçtır. Borçlu beyanda bulunduğunda amaç gerçekleşmiş olur. Disiplin ve tazyik hapsine icra mahkemesi karar verir (İİK m.346).

Gerçeğe aykırı beyan

Kanuna göre istenen beyanı gerçeğe aykırı biçimde yapan kişi, alacaklının şikâyeti üzerine üç aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır (İİK m.338/1). Bu suç için şikâyet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer (İİK m.347).

Sonradan edinilen mallar

Mal beyanında malı olmadığını bildiren veya borcuna yetecek mal göstermeyen borçlu, sonradan kazandığı malları ve gelirindeki artışları yedi gün içinde icra dairesine bildirmek zorundadır (İİK m.77). Bu yükümlülüğe makbul bir mazeret olmaksızın uymayan borçlu hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine disiplin hapsine karar verilir: mal veya kazanç mevcutsa on gün, makbul bir sebep olmaksızın elden çıkarılmışsa bir aya kadar (İİK m.339).

Özet

Mal beyanı nedir sorusunun kısa özeti: icra takibinde borçlunun malvarlığını icra dairesine bildirme yükümlülüğüdür. Süreler takip yoluna göre üç, yedi veya on gün olarak değişir. Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.