İstirdat davası nedir?

İstirdat davası nedir sorusunun cevabı şudur: icra takibi sırasında borçlu olmadığı bir parayı ödemek zorunda kalan kişinin, bu parayı alacaklıdan geri istemek için açtığı davadır (İcra ve İflas Kanunu m.72/7). “İstirdat” geri alma anlamına gelir. Dava, ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde genel mahkemede açılır.

İstirdat davası şartları

Kanuna göre istirdat davası açılabilmesi için şu koşullar aranır (İİK m.72/7):

• ortada bir icra takibi bulunması,
• davacının takibe itiraz etmemiş olması veya itirazının kaldırılmış olması,
• borçlu olmadığı bir paranın tamamen ödenmiş olması,
• ödemenin icra takibinin baskısı altında, yani “ödemek mecburiyetinde kalma” hâlinde yapılmış olması.

Ödeme tamamen yapılmadan önce başvurulacak yol kural olarak menfi tespit davasıdır. Menfi tespit davası, borçlu olunmadığının mahkemece tespiti için açılan davadır (İİK m.72/1).

Menfi tespit davasının istirdata dönüşmesi

Borçlu menfi tespit davası açmış, ancak dava sırasında tedbir kararı almamış ve bu arada borç ödenmişse, dava istirdat davası olarak devam eder (İİK m.72/6). Bu durumda yeni bir dava açılmasına gerek yoktur.

İstirdat davası açma süresi

Dava, paranın ödendiği tarihten itibaren bir yıl içinde açılmalıdır (İİK m.72/7). Bu bir yıllık süre İİK’da öngörülen özel süredir. Süre geçirildiğinde, şartları varsa sebepsiz zenginleşmeye ilişkin genel hükümlere dayanılarak geri isteme yoluna başvurulması tartışılabilir. Sebepsiz zenginleşme, haklı bir sebep olmaksızın başkasının malvarlığından zenginleşmedir ve zenginleşen bunu geri vermekle yükümlüdür (Türk Borçlar Kanunu m.77). Bu istem, hak sahibinin geri isteme hakkını öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde zenginleşmenin gerçekleştiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar (TBK m.82/1). Borçlanılmamış bir edimi kendi isteğiyle ifa eden kişi ise ancak kendisini borçlu sanarak ödediğini ispat ederse geri isteyebilir (TBK m.78/1).

Yetkili mahkeme

İstirdat davası, takibi yapan icra dairesinin bulunduğu yer mahkemesinde veya davalının yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir (İİK m.72/8). Görevli mahkeme, uyuşmazlığın niteliğine ve miktarına göre genel kurallarla belirlenir.

İstirdat davası arabuluculuğa tabi mi?

Ticari davalardan konusu bir miktar para olan istirdat davalarında, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (Türk Ticaret Kanunu m.5/A/1). Dava şartı, mahkemenin davanın esasına girebilmesi için bulunması gereken ön koşuldur. Uyuşmazlığın ticari dava sayılıp sayılmadığı, tarafların sıfatına ve işin niteliğine göre ayrıca belirlenir.

İspat

Davacı, istirdat davasında yalnızca paranın ödenmesinin gerekmediğini ispat etmekle yükümlüdür (İİK m.72/9).

İlamlı takipte istirdat

İlama dayanan takiplerde de borçlu olmadığı parayı ödemek zorunda kalan borçlunun, İİK m.72 uyarınca istirdat davası açarak paranın geri verilmesini isteme hakkı saklıdır (İİK m.33). Bu hüküm, icra mahkemesinin icranın geri bırakılması talebini reddetmesi hâlinde de geçerlidir.

Kambiyo takibinde tazminatın ertelenmesi

Kambiyo senetlerine dayanan takipte borçlu aleyhine inkâr tazminatına veya para cezasına hükmedilmişse ve borçlu menfi tespit veya istirdat davası açarsa, bu tazminatın tahsili dava sonuna kadar ertelenir. Dava borçlu lehine sonuçlanırsa daha önce hükmedilen tazminat ve para cezası kalkar (İİK m.170).

Sonuç

İstirdat davası nedir sorusunun cevabı, takibin hangi aşamada olduğuna göre şekillenir: ödeme öncesinde menfi tespit, ödeme sonrasında istirdat yolu öne çıkar. Bir yıllık sürenin başlangıcı ödeme tarihidir. Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.