Haksız rekabet nedir, hangi davalar açılabilir?

Haksız rekabet nedir sorusunun yanıtı TTK m.54/2’dedir: rakipler arasında veya tedarik edenlerle müşteriler arasındaki ilişkileri etkileyen aldatıcı ya da dürüstlük kuralına başka şekilde aykırı davranışlar ve ticari uygulamalar haksız rekabettir. Bundan zarar gören veya zarar tehlikesiyle karşılaşan kişi, tespit, men, eski hale getirme ve tazminat davaları açabilir (TTK m.56). Kasten işlenen bazı haksız rekabet fiilleri ayrıca suç oluşturur (TTK m.62).

Kanunun amacı

Haksız rekabet hükümlerinin amacı, bütün katılanların menfaatine dürüst ve bozulmamış rekabetin sağlanmasıdır (TTK m.54/1). Dürüstlük kuralı, herkesin haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken uyması gereken genel davranış ölçüsüdür (TMK m.2).

Başlıca haksız rekabet halleri

TTK m.55 haksız rekabet hallerini sınırlı değil, örnek olarak sayar:

• Dürüstlüğe aykırı reklam ve satış yöntemleri: başkalarını veya mallarını yanlış ya da yanıltıcı açıklamalarla kötülemek, kendisi veya malları hakkında gerçek dışı açıklamalar yapmak, başkasının mallarıyla karıştırılmaya yol açan önlemler almak, müşterinin karar verme özgürlüğünü saldırgan satış yöntemleriyle sınırlamak (TTK m.55/1-a).
• Sözleşmeyi ihlale veya sona erdirmeye yöneltmek: örneğin başkasının çalışanlarını üretim ve iş sırlarını ifşa etmeye yöneltmek (TTK m.55/1-b).
• Başkalarının iş ürünlerinden yetkisiz yararlanmak: kendisine emanet edilen teklif, hesap veya planı izinsiz kullanmak (TTK m.55/1-c).
• Üretim ve iş sırlarını hukuka aykırı olarak ifşa etmek (TTK m.55/1-d).
• İş şartlarına uymamak: kanun veya sözleşmeyle rakiplere de yüklenen ya da meslekte olağan iş şartlarına uymamak (TTK m.55/1-e).
• Dürüstlüğe aykırı işlem şartları kullanmak: karşı taraf aleyhine, kanundan veya sözleşmenin niteliğinden önemli ölçüde ayrılan genel işlem şartlarını yanıltıcı biçimde kullanmak (TTK m.55/1-f).

Haksız rekabet davası türleri

Müşterileri, kredisi, mesleki itibarı, ticari faaliyetleri veya diğer ekonomik menfaatleri zarar gören ya da böyle bir tehlikeyle karşılaşan kişi şu davaları açabilir (TTK m.56/1):

1. Fiilin haksız olup olmadığının tespiti.
2. Haksız rekabetin men’i, yani durdurulması.
3. Haksız rekabetin sonucu olan maddi durumun ortadan kaldırılması, yanlış beyanların düzeltilmesi ve kaçınılmazsa haksız rekabette kullanılan araç ve malların imhası.
4. Kusur varsa maddi tazminat.
5. TBK m.58’deki şartlar varsa manevi tazminat.

Mahkeme tazminat olarak, davalının haksız rekabet sonucunda elde etmesi mümkün görülen menfaatin karşılığına da karar verebilir (TTK m.56/1). Müşteriler de ilk dört davayı açabilir, ancak imha isteyemez (TTK m.56/2). Fiil çalışanlar tarafından işlenmişse tespit, men ve eski hale getirme davaları çalıştırana karşı da açılabilir (TTK m.57/1). Mahkeme, istem üzerine hükmün kesinleşmesinden sonra ilanına da karar verebilir (TTK m.59).

Haksız rekabet zamanaşımı

Haksız rekabet davaları, hak sahibinin hakların doğumunu öğrendiği günden itibaren bir yıl ve her halde doğumdan itibaren üç yıl (TTK m.60) geçmekle zamanaşımına uğrar. Fiil aynı zamanda Türk Ceza Kanunu’na göre daha uzun dava zamanaşımına tabi bir suç oluşturuyorsa, bu uzun süre hukuk davaları için de geçerlidir.

İhtiyati tedbir

Dava açma hakkı olan kişinin talebiyle mahkeme, mevcut durumun korunmasına, haksız rekabetin önlenmesine ve yanlış beyanların düzeltilmesine ilişkin ihtiyati tedbirlere karar verebilir (TTK m.61/1).

Haksız rekabet suçu

TTK m.55’teki fiillerden birini kasten işleyenler ve kanunda sayılan diğer kişiler, hukuk davası açma hakkına sahip olanlardan birinin şikâyeti üzerine iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıyla cezalandırılır (TTK m.62/1).

Arabuluculuk

Haksız rekabetten doğan tazminat davası konusu bir miktar para olan ticari dava niteliğindeyse, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır (TTK m.5/A). Haksız rekabet nedir sorusunun somut yanıtı, davranışın bağlamına göre değişebilir. Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.