Limited şirket ortaklıktan çıkma nasıl olur?

Limited şirket ortaklıktan çıkma, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’na (TTK) göre iki yoldan biriyle olur: şirket sözleşmesi ortaklara çıkma hakkı tanımışsa bu hakkın kullanılmasıyla ya da haklı sebeplerin varlığında mahkemede açılan çıkma davasıyla (TTK m.638). Ortağın tek taraflı bir bildirimle, sözleşmede dayanak olmadan şirketten ayrılması kanunda öngörülmez. Çıkan ortak, esas sermaye payının gerçek değerine uyan ayrılma akçesini isteyebilir (TTK m.641).

Şirket sözleşmesindeki çıkma hakkı

Şirket sözleşmesi, ortaklara şirketten çıkma hakkı tanıyabilir ve bu hakkın kullanılmasını belirli şartlara bağlayabilir (TTK m.638/1). Bu durumda çıkmanın şartları, bildirim şekli ve süreleri öncelikle şirket sözleşmesinden anlaşılır. Sözleşmede böyle bir hüküm yoksa ortak için kalan kanuni yol, haklı sebebe dayanan çıkma davasıdır.

Limited şirket ortaklıktan çıkma davası

Her ortak, haklı sebeplerin varlığında şirketten çıkmasına karar verilmesi için dava açabilir (TTK m.638/2). Haklı sebep, kanunda tanımlanmış değildir; ortağın şirkette kalmasının kendisinden beklenemeyeceği durumlar mahkemece somut olaya göre değerlendirilir.

Dava sürecinin genel adımları şöyledir:

1. Ortak, şirkete karşı haklı sebeplere dayanan çıkma davasını açar.
2. Mahkeme, istem üzerine dava süresince davacının ortaklıktan doğan hak ve borçlarından bazılarının veya tümünün dondurulmasına ya da durumunu teminat altına alacak başka önlemlere karar verebilir (TTK m.638/2).
3. Müdürler, açılan davayı gecikmeksizin diğer ortaklara bildirir (TTK m.639/1).
4. Mahkeme haklı sebebin bulunup bulunmadığını inceler; çıkmaya karar verilirse ayrılma akçesinin ödenmesi gündeme gelir.

Diğer ortakların çıkmaya katılması

Bir ortak sözleşmeye dayanarak çıkmak istediğinde ya da çıkma davası açtığında diğer ortaklar, haberin kendilerine ulaştığı tarihten itibaren bir ay içinde (TTK m.639/2) şu haklara sahiptir:

• Sözleşmede öngörülen haklı sebep kendileri için de geçerliyse çıkmaya katılacaklarını müdürlere bildirmek.
• Açacakları bir davayla haklı sebeplere dayanan çıkma davasına katılmak.

Çıkan tüm ortaklar, esas sermaye payları ile orantılı olarak eşit işleme tabi tutulur (TTK m.639/3).

Ayrılma akçesi ve ödenmesi

Ayrılma akçesi, ayrılan ortağa esas sermaye payının gerçek değeri karşılığında ödenen tutardır (TTK m.641/1). Sözleşmede öngörülen çıkma hakkı bakımından şirket sözleşmesi ayrılma akçesini farklı biçimde düzenleyebilir (TTK m.641/2).

Ayrılma akçesi, ayrılmayla şu hallerde muaccel (ödenmesi istenebilir) olur (TTK m.642/1):

• Şirket kullanılabilir bir özkaynak üzerinde tasarruf ediyorsa.
• Ayrılan kişinin esas sermaye payları devredilebiliyorsa.
• Esas sermaye ilgili hükümlere göre azaltılmışsa.

Ödenmeyen kısım, şirkete karşı bütün alacaklılardan sonra gelen bir alacak oluşturur (TTK m.642/3).

Hisse devri reddedilirse

Şirket sözleşmesi esas sermaye payının devrini yasaklamış veya genel kurul devre onay vermeyi reddetmişse, ortağın haklı sebeple şirketten çıkma hakkı saklıdır (TTK m.595/5). Bu nedenle payını devredemeyen ortak için çıkma davası ayrı bir seçenek olarak kalır.

Çıkma ile çıkarılma ve fesih arasındaki fark

Çıkma, ortağın kendi isteğiyle ayrılmasıdır. Çıkarma ise şirketin girişimiyle olur: şirket sözleşmesinde öngörülen sebeplerle genel kurul kararıyla ya da şirketin istemiyle mahkeme kararıyla yapılır; çıkarma kararına karşı ortak, kararın noter aracılığıyla kendisine bildirilmesinden itibaren üç ay içinde iptal davası açabilir (TTK m.640). Ayrıca her ortak haklı sebeplerle şirketin feshini isteyebilir; mahkeme bu istem yerine davacı ortağa payının gerçek değerinin ödenmesine ve ortağın şirketten çıkarılmasına da hükmedebilir (TTK m.636/3).

Arabuluculuk ve diğer usul konuları

Ticari davalarda arabuluculuk dava şartı, TTK m.5/A uyarınca konusu bir miktar para olan alacak ve tazminat davaları için öngörülmüştür. Çıkma davasının bu kapsamda değerlendirilip değerlendirilmeyeceği, talebin içeriğine göre ayrıca ele alınır. Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.