Tacir nedir, kimler tacir sayılır?

Tacir nedir sorusunu 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) m.12 yanıtlar: bir ticari işletmeyi, kısmen de olsa, kendi adına işleten kişiye tacir denir. Gerçek kişilerin yanında ticaret şirketleri ve kanunda sayılan bazı tüzel kişiler de tacir sayılır (TTK m.16). Tacir olmak, iflasa tabi olma ve ticari defter tutma gibi özel yükümlülükler doğurur (TTK m.18).

Ticari işletme nedir?

Ticari işletme, esnaf işletmesi için öngörülen sınırı aşan düzeyde gelir sağlamayı hedefleyen faaliyetlerin devamlı ve bağımsız şekilde yürütüldüğü işletmedir (TTK m.11/1). Ticari işletme ile esnaf işletmesi arasındaki sınır Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenir (TTK m.11/2); bu sınır kanunda sabit bir rakam olarak yer almaz.

Gerçek kişi tacir

Gerçek kişinin tacir sayılması için ticari işletmeyi kendi adına işletmesi gerekir (TTK m.12/1). Kanun ayrıca şu durumları düzenler:

• İşletmeyi kurup açtığını ilan araçlarıyla halka bildiren veya işletmesini ticaret siciline tescil ettirip ilan eden kişi, fiilen işletmeye başlamamış olsa bile tacir sayılır (TTK m.12/2).
• Ticari işletme açmış gibi işlem yapan kişi, iyiniyetli üçüncü kişilere karşı tacir gibi sorumlu olur (TTK m.12/3).
• Küçük veya kısıtlı adına işletmeyi yürüten yasal temsilci tacir sayılmaz; tacir sıfatı temsil edilene aittir (TTK m.13).
• Kanuni bir yasağa veya izin şartına aykırı olarak ticari işletme işleten kişi de tacir sayılır (TTK m.14/1).

Tüzel kişi tacir

Ticaret şirketleri, amacına ulaşmak için ticari işletme işleten vakıf ve dernekler ve özel hukuk hükümlerine göre yönetilmek üzere kamu tüzel kişilerince kurulan kurum ve kuruluşlar tacir sayılır (TTK m.16/1). Devlet, il özel idaresi, belediye ve köy gibi kamu tüzel kişileri ile kamu yararına çalışan dernekler ise bir ticari işletme işletseler bile kendileri tacir sayılmaz (TTK m.16/2).

Esnaf tacir midir?

Esnaf, ekonomik faaliyeti sermayesinden çok bedenî çalışmasına dayanan ve geliri kararnamedeki sınırı aşmayan kişidir (TTK m.15). Esnaf tacir değildir; ancak kanun, tacirlere özgü bazı hükümleri (TTK m.20 ve m.53) esnafa da uygular.

Tacir sıfatının sonuçları

Tacir nedir sorusunun pratik önemi, bu sıfata bağlanan sonuçlardadır. Başlıcaları şunlardır:

1. Tacir her türlü borcu için iflasa tabidir (TTK m.18/1).
2. Kanuna uygun bir ticaret unvanı seçmek, işletmesini ticaret siciline tescil ettirmek ve gerekli ticari defterleri tutmak zorundadır (TTK m.18/1).
3. Ticari faaliyetlerinde basiretli bir iş insanı gibi, yani olağan bir tacirden beklenen dikkat ve özenle hareket etmesi gerekir (TTK m.18/2).
4. Tacirler arasında temerrüde düşürme, fesih ve sözleşmeden dönmeye ilişkin ihbarlar noter, taahhütlü mektup, telgraf veya güvenli elektronik imzalı kayıtlı elektronik posta ile yapılır (TTK m.18/3).
5. Tacirin borçlarının ticari olduğu asıldır (TTK m.19/1).
6. Ticari işletmesiyle ilgili iş gören tacir, uygun bir karşılık isteyebilir; verdiği avanslar ve yaptığı giderler için ödeme tarihinden itibaren faize hak kazanır (TTK m.20).
7. Tacir sıfatındaki borçlu, kanunda sayılan hallerde aşırı olduğu iddiasıyla sözleşme cezasının indirilmesini mahkemeden isteyemez (TTK m.22).

Tacir sıfatının işlemlere etkisi

Bir kişinin tacir olup olmadığı, uyuşmazlığa uygulanacak kuralları ve görevli mahkemeyi de etkiler. Örneğin her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili davalar ticari dava sayılır (TTK m.4/1). Aynı kişi, ticari işletmesiyle ilgisiz bir işlemde ise tacir sıfatıyla hareket etmiyor olabilir; gerçek kişi tacir, işlemi yaptığı anda bunun işletmesiyle ilgili olmadığını karşı tarafa açıkça bildirirse borç adi sayılır (TTK m.19/1). Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.