Hizmet tespit davası hak düşürücü süre ne kadar?

Hizmet tespit davası hak düşürücü süre beş yıldır ve bu süre, çalışmanın geçtiği yılın sonundan başlayarak işler (5510 sayılı Kanun m.86/9). Hizmet tespit davası, işverence Sosyal Güvenlik Kurumu’na bildirilmeyen veya eksik bildirilen çalışmaların mahkeme kararıyla sigortalılık süresine eklenmesini sağlayan davadır. Dava iş mahkemesinde açılır.

Hizmet tespit davası nedir?

Bir işverene bağlı çalışan kişinin sigortalılığı, çalışmaya başladığı tarihten itibaren başlar (5510 sayılı Kanun m.7/1-a). İşveren bu kişiyi, sigortalılık başlangıç tarihinden önce işe giriş bildirgesiyle Kuruma bildirmekle yükümlüdür (m.8/1). Bildirim yapılmamış veya bildirilen gün ve kazanç gerçeği yansıtmıyorsa, işçi çalıştığını mahkeme kararıyla ispatlayabilir. Mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ve prim ödeme gün sayıları Kurum tarafından dikkate alınır (m.86/9).

Davanın konusu şu hâllerden biri olabilir:

• Çalışmanın hiç bildirilmemesi (tamamen kayıt dışı çalışma),
• Çalışılan gün sayısının eksik bildirilmesi,
• Kazancın gerçek ücretten düşük bildirilmesi,
• İşe giriş veya çıkış tarihlerinin farklı gösterilmesi.

Hak düşürücü süre ne demektir?

Hak düşürücü süre, dolmasıyla hakkın kendisinin sona erdiği süredir. Zamanaşımından farkı, mahkemenin bu süreyi taraflar ileri sürmese de kendiliğinden dikkate almasıdır. Bu nedenle sürenin geçirilmesi, davanın esasına girilmeden sonuçlanmasına yol açabilir.

Hak düşürücü süre ne zaman başlar?

Kanun metnine göre süre, “hizmetlerin geçtiği yılın sonundan” başlar (m.86/9). Bu, her takvim yılındaki çalışmanın ayrı değerlendirileceği anlamına gelir:

1. Tespiti istenen çalışmanın hangi yıllara ait olduğu belirlenir.
2. Her yıl için süre, o yılın son gününden itibaren başlatılır.
3. Beş yıllık süre dolmuş yıllar için talep, bu süre bakımından ayrıca incelenir.

Örneğin birkaç yıla yayılan bir çalışmada, en eski yıllar için süre daha önce dolarken son yıllar için süre devam ediyor olabilir.

Hizmet tespit davası zamanaşımı ile karıştırılmamalı

Bu dava için kanunda öngörülen süre bir zamanaşımı değil, hak düşürücü süredir. İşçilik alacakları için geçerli zamanaşımı süreleri bu davaya uygulanmaz; hizmet tespiti talebinin süresi doğrudan m.86/9’a göre belirlenir.

Sürenin uygulanmadığı durumlar

Madde, süreyi işverence belgeleri verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar için öngörür (m.86/9). Çalışmanın Kurumca öğrenildiği veya işveren tarafından bir kısmının bildirildiği durumlarda sürenin nasıl uygulanacağı, kararlarda ayrıca değerlendirilen bir konudur. Kurum denetim elemanlarının işyerinde yaptığı tespitlerde ise geriye dönük olarak en fazla bir yıllık süre dikkate alınır (m.86/8).

Dava öncesi bakılan noktalar

1. Sigortalının hizmet dökümü ile fiilî çalışma dönemleri karşılaştırılır.
2. Hiç bildirilmeyen veya eksik bildirilen günlerin hangi yıllara ait olduğu belirlenir.
3. Her yıl için beş yıllık sürenin dolup dolmadığı ayrı ayrı hesaplanır (m.86/9).
4. Çalışmayı gösteren belgeler ve tanıklar belirlenir.

Mahkeme kararıyla tespit edilen aylık kazanç toplamları ve prim ödeme gün sayıları Kurumca dikkate alındığından (m.86/9), tespit edilen süreler ileride doğacak sigorta haklarının hesabında da yer alır.

Delil ve ispat

Hizmet tespit davasında çalışmanın gerçek ve fiilî olduğu ortaya konulmalıdır. Uygulamada işyeri kayıtları, ücret ödemelerini gösteren banka kayıtları, aynı dönemde o işyerinde kayıtlı çalışanların ve komşu işyerlerindeki kişilerin beyanları gibi deliller birlikte değerlendirilir. Hizmet tespit davası hak düşürücü süre içinde açılsa bile, sonuç bu delillerin yeterliliğine bağlıdır; somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.