İş kazası nedir ve kaç gün içinde bildirilir?

İş kazası nedir sorusunun yanıtı 5510 sayılı Kanun m.13/1’de yer alır: sigortalının işyerinde bulunduğu sırada veya işveren tarafından yürütülen iş nedeniyle meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olay iş kazasıdır. İşveren iş kazasını o yer kolluk kuvvetlerine derhal, Sosyal Güvenlik Kurumu’na ise en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirir (5510 sayılı Kanun m.13/2-a).

5510 sayılı Kanun’a göre iş kazası

5510 sayılı Kanun m.13/1, bir olayın iş kazası sayılması için şu hâllerden birinde meydana gelmesini arar:

• Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,
• İşveren tarafından yürütülen iş nedeniyle; sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürüttüğü iş nedeniyle,
• Bir işverene bağlı çalışan sigortalının görevli olarak işyeri dışına gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,
• Emziren kadın sigortalının iş mevzuatına göre çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,
• Sigortalıların işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında.

Olayın sonucu olarak sigortalının hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle gelmesi gerekir.

6331 sayılı Kanun’a göre iş kazası

İş sağlığı ve güvenliği mevzuatı da ayrı bir tanım içerir: iş kazası, işyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen, ölüme sebebiyet veren veya vücut bütünlüğünü ruhen ya da bedenen engelli hâle getiren olaydır (6331 sayılı Kanun m.3/1-g). İki tanım birbirini tamamlar: 5510 sayılı Kanun sigorta yardımları, 6331 sayılı Kanun ise iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri bakımından uygulanır.

İş kazası bildirimi kaç gün içinde yapılmalıdır?

1. Kolluğa bildirim: İşveren, kazayı o yer yetkili kolluk kuvvetlerine derhal bildirir (5510 sayılı Kanun m.13/2-a).
2. SGK’ya bildirim: İşveren, kazayı en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde iş kazası ve meslek hastalığı bildirgesiyle Kuruma bildirir (5510 sayılı Kanun m.13/2-a; 6331 sayılı Kanun m.14/2-a). Bildirim doğrudan veya taahhütlü posta ile yapılabilir.
3. İşverenin kontrolü dışındaki kazalar: Kaza işverenin kontrolü dışındaki bir yerde meydana gelmişse, üç iş günlük süre kazanın öğrenildiği tarihten başlar (5510 sayılı Kanun m.13/2).
4. Sağlık hizmeti sunucuları: Kendilerine intikal eden iş kazalarını en geç on gün içinde Kuruma bildirir (6331 sayılı Kanun m.14/4).

Kendi adına ve hesabına bağımsız çalışan sigortalı ise kazayı, bir ayı geçmemek şartıyla rahatsızlığının bildirim yapmaya engel olmadığı günden sonra üç iş günü içinde kendisi bildirir (5510 sayılı Kanun m.13/2-b).

İşverenin kayıt ve inceleme yükümlülüğü

İşveren bütün iş kazalarının kaydını tutar, gerekli incelemeleri yaparak raporları düzenler. Yaralanma veya ölüme yol açmasa da işyerine veya iş ekipmanına zarar veren ya da zarar verme potansiyeli taşıyan olayları da inceleyip raporlar (6331 sayılı Kanun m.14/1).

Kurumun incelemesi

Bildirilen olayın iş kazası sayılıp sayılmayacağına karar verilmesi için gerektiğinde Kurumun yetkili memurları veya iş müfettişleri tarafından soruşturma yapılabilir. Bildirimin gerçeğe aykırı olduğu ve olayın iş kazası olmadığı anlaşılırsa, Kurumca yersiz yapılan ödemeler gerçeğe aykırı bildirimde bulunanlardan tahsil edilir (5510 sayılı Kanun m.13/3).

İş kazası tazminatı ve arabuluculuk

İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davalarında arabulucuya başvurma zorunluluğu yoktur (7036 sayılı Kanun m.3/3). Olayın iş kazası niteliği, kazanın gerçekleştiği yer, zaman ve işle bağlantısı birlikte değerlendirilerek belirlenir. İş kazası nedir sorusu bu nedenle her olayda kanundaki hâllerle karşılaştırılarak yanıtlanır; somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.