Kıdem tazminatı alma şartları nelerdir?

Kıdem tazminatı alma şartları üç başlıkta toplanır: işçinin İş Kanunu’na tabi olarak çalışması, aynı işverene bağlı en az bir tam yıllık kıdeminin bulunması ve iş sözleşmesinin kanunda sayılan sebeplerden biriyle sona ermesi. Kıdem tazminatı, bu şartlar gerçekleştiğinde işverenin işçiye ödediği ve her tam çalışma yılı için 30 günlük ücret tutarında hesaplanan bir tazminattır (1475 sayılı Kanun m.14/1).

Kıdem tazminatının dayanağı

4857 sayılı İş Kanunu, eski 1475 sayılı Kanun’un büyük bölümünü yürürlükten kaldırmış, yalnızca kıdem tazminatını düzenleyen 14. maddeyi yürürlükte bırakmıştır (4857 sayılı Kanun m.120). Bu nedenle kıdem tazminatına ilişkin kurallar bugün hâlâ 1475 sayılı Kanun m.14’te yer alır.

Hangi hâllerde kıdem tazminatı ödenir?

1475 sayılı Kanun m.14/1’e göre iş sözleşmesinin şu sebeplerden biriyle sona ermesi gerekir:

• İşverenin feshi: İşveren sözleşmeyi, ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan hâller dışındaki bir sebeple feshederse tazminat doğar. Bu hâller 4857 sayılı Kanun m.25/II’de sayılır (örneğin işçinin işvereni yanıltması, hırsızlık, izinsiz devamsızlık).
• İşçinin haklı nedenle feshi: İşçi, sağlık sebepleri, işverenin ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırı davranışları veya zorlayıcı sebepler gibi 4857 sayılı Kanun m.24’te sayılan bir nedenle sözleşmeyi feshederse.
• Muvazzaf askerlik: Sözleşmenin muvazzaf askerlik hizmeti nedeniyle sona ermesi.
• Emeklilik: Bağlı olunan kurum veya sandıktan yaşlılık, emeklilik ya da malullük aylığı veya toptan ödeme almak amacıyla ayrılma.
• Yaş dışındaki şartların tamamlanması: Yaşlılık aylığı için gereken yaş dışındaki sigortalılık süresi ve prim ödeme gün sayısını tamamlayarak kendi isteğiyle ayrılma.
• Kadın işçinin evliliği: Kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kendi isteğiyle sözleşmeyi sona erdirmesi.
• İşçinin ölümü: Bu durumda tazminat kanuni mirasçılara ödenir.

Kıdem süresi nasıl hesaplanır?

Madde, tazminatı işçinin işe başladığı tarihten itibaren “her geçen tam yıl” için öngördüğünden en az bir yıllık çalışma aranır; bir yıldan artan süreler için de aynı oran üzerinden ödeme yapılır (1475 sayılı Kanun m.14/1). Kıdem, sözleşmenin kesintisiz sürmüş veya aralıklarla yeniden kurulmuş olmasına bakılmaksızın aynı işverenin bir veya değişik işyerlerinde geçen süreler birlikte dikkate alınarak hesaplanır. İşyeri devredildiğinde de işçinin kıdemi devir öncesi ve sonrası sürelerin toplamı üzerinden belirlenir (1475 sayılı Kanun m.14/2).

Emeklilik için ayrılmada SGK yazısı

Emeklilik amacıyla ayrılan işçinin tazminattan yararlanabilmesi için aylık veya toptan ödemeye hak kazandığını ve bağlı olduğu kuruma başvurduğunu belgelemesi gerekir (1475 sayılı Kanun m.14/3). Yaş dışındaki şartları tamamlayarak ayrılan işçi için ise gereken sigortalılık süresi ve prim gün sayısı, kişinin ilk sigortalılık tarihine göre sosyal güvenlik mevzuatında farklılaşır. Bu nedenle uygulamada önce Sosyal Güvenlik Kurumu’ndan bu şartların sağlandığını gösteren bir yazı alınır.

Tazminatın hesabı ve tavan

Hesap son ücret üzerinden yapılır; ücrete ek olarak işçiye sağlanan para ve para ile ölçülebilen sözleşmeden ve kanundan doğan menfaatler de dikkate alınır (1475 sayılı Kanun m.14). Sözleşmelerle belirlenen kıdem tazminatının yıllık miktarı, en yüksek devlet memuruna bir hizmet yılı için ödenecek azami emeklilik ikramiyesini geçemez. Bu üst sınır (tavan) dönemsel olarak güncellendiği için burada bir rakam verilmemiştir. Tazminat zamanında ödenmezse hâkim, gecikme süresi için mevduata uygulanan en yüksek faize hükmeder.

Kıdem tazminatı ödenmeyen durumlar

Gerekçesiz istifa, işverenin m.25/II’deki bir sebeple yaptığı fesih ve bir yılı doldurmadan sona eren sözleşmeler kural olarak tazminat doğurmaz. Bu sebeplerden hangisinin gerçekleştiğini ispat, fesih bildiriminin içeriği ve dosyadaki belgelerle belirlenir; somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.

Zamanaşımı ve başvuru yolu

Kıdem tazminatında zamanaşımı süresi beş yıldır (4857 sayılı Kanun Ek m.3). Dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır (7036 sayılı Kanun m.3/1); bu yol kıdem tazminatı alma şartları gerçekleşmiş olsa bile atlanamaz.