İşe iade davası açma süresi ne kadar?

İşe iade talebinde süre iki aşamalıdır. İşçi önce fesih bildiriminin kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak zorundadır. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir (4857 sayılı İş Kanunu m.20/1).

Kimler işe iade talep edebilir?

İşe iade, iş güvencesi kapsamındaki işçiler için öngörülmüş bir yoldur. 4857 sayılı Kanun m.18’e göre bunun için şu koşullar aranır:

• İşyerinde otuz veya daha fazla işçi çalışması. İşverenin aynı işkolunda birden fazla işyeri varsa, bu işyerlerindeki toplam işçi sayısı esas alınır.
• İşçinin en az altı aylık kıdeminin bulunması. Yer altı işlerinde çalışan işçilerde kıdem şartı aranmaz.
• İş sözleşmesinin belirsiz süreli olması.
• İşçinin, işletmenin bütününü veya işyerinin bütününü sevk ve idare eden ve işe alma ile işten çıkarma yetkisi bulunan işveren vekili olmaması.

Bu koşulları taşıyan işçinin sözleşmesini fesheden işveren, işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır. Sendika üyeliği, hamilelik, işçinin işveren aleyhine idari veya adli makamlara başvurması gibi hâller kanunda geçerli sebep sayılmayanlar arasında açıkça belirtilmiştir.

Sürelerin işleyişi

Birinci aşama: arabulucuya başvuru. İşçi, fesih bildiriminde sebep gösterilmediğini veya gösterilen sebebin geçerli olmadığını ileri sürerek, bildirimin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurur. İşe iade talebiyle açılan davalarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (7036 sayılı Kanun m.3/1). Arabulucu, başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır; bu süre zorunlu hâllerde en fazla bir hafta uzatılabilir (7036 sayılı Kanun m.3/10).

İkinci aşama: dava veya özel hakem. Arabuluculuk faaliyeti anlaşmayla sonuçlanmazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir. Taraflar anlaşırsa uyuşmazlık aynı süre içinde özel hakeme de götürülebilir.

Doğrudan dava açılmışsa. Arabulucuya başvurmadan dava açılırsa dava usulden reddedilir ve ret kararı taraflara resen tebliğ edilir. Kesinleşen ret kararının resen tebliğinden itibaren iki hafta içinde arabulucuya başvurulabilir.

Sürelerin başlangıcı, fesih bildiriminin tebliğ tarihine ve son tutanağın tarihine bağlı olduğundan, bu tarihleri gösteren belgelerin saklanması önem taşır.

İspat ve yargılama

Feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükü işverendedir. İşçi, feshin başka bir sebebe dayandığını iddia ediyorsa bu iddiasını ispatla yükümlüdür. Kanun, davanın ivedilikle sonuçlandırılmasını öngörür; istinaf başvurusu hâlinde bölge adliye mahkemesi ivedilikle ve kesin olarak karar verir (m.20).

Feshin geçersizliğine karar verilirse

4857 sayılı Kanun m.21’e göre feshin geçersizliğine karar verildiğinde:

• İşçi, kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurmak zorundadır. Bu süre içinde başvurmazsa fesih geçerli sayılır.
• İşveren, başvuru üzerine işçiyi bir ay içinde işe başlatmak zorundadır. Başlatmazsa en az dört, en çok sekiz aylık ücret tutarında tazminat öder.
• Kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmayan süre için işçiye en çok dört aya kadar doğmuş ücret ve diğer hakları ödenir.

Mahkeme veya özel hakem, bu tazminat ile ücret ve diğer hakları dava tarihindeki ücreti esas alarak parasal olarak belirler. Arabuluculukta işe başlatma konusunda anlaşılırsa, işe başlatma tarihi ile bu tutarların da belirlenmesi zorunludur; aksi hâlde anlaşma sağlanamamış sayılır.

Somut olayın özellikleri, özellikle işyerindeki işçi sayısı ve kıdemin hesabı, sonucu değiştirebilir.