Geçerli fesihte kıdem tazminatı ödenir mi?

Geçerli fesihte kıdem tazminatı ödenir mi sorusunun yanıtı kural olarak evettir: işveren sözleşmeyi ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan hâller dışındaki bir sebeple feshettiğinde, en az bir yıllık kıdemi olan işçiye kıdem tazminatı ödenir (1475 sayılı Kanun m.14/1). Geçerli fesih bildirim süreli bir fesih olduğundan, bu süreye uyulmamışsa ihbar tazminatı da doğar (4857 sayılı Kanun m.17/4).

Geçerli fesih nedir?

Geçerli fesih, işverenin belirsiz süreli iş sözleşmesini işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan bir sebebe dayanarak, bildirim süresine uyup sona erdirmesidir (4857 sayılı Kanun m.18/1). Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı aylık kıdemi olan işçinin sözleşmesini fesheden işveren, böyle bir sebebe dayanmak zorundadır.

Geçerli fesih ile haklı fesih farkı

• Süre: Haklı fesihte sözleşme bildirim süresi beklenmeden derhal sona erer (m.25). Geçerli fesihte işveren m.17’deki bildirim süresine uyar veya bu sürenin ücretini peşin öder.
• Sebep: Haklı fesih sebepleri m.25’te tek tek sayılır. Geçerli sebep ise daha geniş bir kavramdır; örneğin performans düşüklüğü veya işyerindeki yeniden yapılanma gibi, m.25 ağırlığına ulaşmayan ancak işin yürütümünü etkileyen durumları kapsar.
• Kıdem tazminatı: İşverenin m.25/II’ye (ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılık) dayanan haklı feshinde kıdem tazminatı ödenmez; geçerli fesihte ise ödenir (1475 sayılı Kanun m.14/1).

Geçerli fesihte ihbar tazminatı ödenir mi?

İşveren m.17’de kıdeme göre belirlenen iki ile sekiz hafta arasındaki bildirim süresini işçiye kullandırırsa ayrıca ihbar tazminatı doğmaz. Süreye uyulmadan fesih yapılırsa, bildirim süresine ilişkin ücret tutarında ihbar tazminatı ödenir (m.17/4). İşveren bu süreye ait ücreti peşin ödeyerek de sözleşmeyi sona erdirebilir (m.17/5). Bildirim süresi kullandırılırken işçiye günde en az iki saat ücretli iş arama izni verilmesi gerekir (m.27/1).

Geçerli fesihte işverenin uyması gereken usul

1. Fesih bildirimi yazılı yapılır ve fesih sebebi açık ve kesin biçimde belirtilir (m.19/1).
2. Fesih işçinin davranışı veya verimiyle ilgiliyse, önce işçinin savunması alınır (m.19/2).
3. Kıdeme uygun bildirim süresi verilir veya bu sürenin ücreti peşin ödenir (m.17).
4. Feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükü işverendedir (m.20/2).

Geçerli fesihte kıdem tazminatı için diğer şartlar

Geçerli fesihte kıdem tazminatı ödenir mi sorusunda ikinci ölçüt kıdem süresidir: işçinin aynı işverene bağlı olarak en az bir tam yıl çalışmış olması gerekir; tazminat her tam yıl için 30 günlük ücret tutarında hesaplanır ve bir yıldan artan süreler için de aynı oranda ödenir (1475 sayılı Kanun m.14/1). Hesapta ücrete ek olarak işçiye sağlanan para ve para ile ölçülebilen menfaatler de dikkate alınır. Kıdem tazminatının yıllık tutarına kanunla bir üst sınır (tavan) getirilmiştir; bu sınır dönemsel olarak güncellendiğinden burada rakam verilmemiştir.

Geçerli fesihte işe iade

İş güvencesi kapsamındaki işçi, fesih için sebep gösterilmediğini veya gösterilen sebebin geçerli olmadığını ileri sürerek fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurabilir (m.20/1). Bu yol, kıdem ve ihbar tazminatından ayrı bir taleptir ve sonucu feshin geçerli olup olmadığına ilişkin değerlendirmeye bağlıdır. Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.