İşe iade davası şartları nelerdir?

İşe iade davası şartları İş Kanunu m.18’de sayılır: işyerinde otuz veya daha fazla işçi çalışması, işçinin en az altı aylık kıdeminin bulunması, sözleşmenin belirsiz süreli olması ve işverenin feshi geçerli bir sebebe dayandırmaması (İş Kanunu m.18/1). İşe iade, iş güvencesi kapsamındaki işçinin geçersiz bir fesihten sonra işine geri dönmesini sağlayan yoldur. Talep, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurularak ileri sürülür (m.20/1).

İş güvencesi kapsamı: 30 işçi ve 6 ay

İş güvencesi hükümlerinden yararlanmak için şu koşulların birlikte bulunması gerekir:

• İşçi sayısı: İşyerinde otuz veya daha fazla işçi çalışmalıdır. İşverenin aynı iş kolunda birden fazla işyeri varsa, sayı bu işyerlerindeki toplam işçiye göre belirlenir (m.18/4).
• Kıdem: İşçinin en az altı aylık kıdemi olmalıdır. Bu süre aynı işverenin bir veya değişik işyerlerinde geçen süreler birleştirilerek hesaplanır (m.18/4). Yer altı işlerinde çalışan işçilerde kıdem şartı aranmaz (m.18/1).
• Sözleşme türü: İş sözleşmesi belirsiz süreli olmalıdır.
• İşveren vekili olmamak: İşletmenin bütününü sevk ve idare eden işveren vekilleri ile işyerinin bütününü yöneten ve işçiyi işe alma ve işten çıkarma yetkisi bulunan işveren vekilleri bu korumadan yararlanamaz (m.18/5).

Geçerli sebep nedir?

Geçerli sebep, işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan bir nedendir (m.18/1). Kanun, bazı durumların tek başına geçerli sebep oluşturmadığını açıkça sayar (m.18/3):

• Sendika üyeliği veya sendikal faaliyete katılma,
• İşveren aleyhine idari veya adli makamlara başvurma,
• Irk, renk, cinsiyet, medeni hal, aile yükümlülükleri, hamilelik, doğum, din, siyasi görüş ve benzeri nedenler,
• Kanunen çalıştırılması yasak sürelerde kadın işçinin işe gelmemesi,
• Hastalık veya kaza nedeniyle kanundaki bekleme süresi içinde işe geçici devamsızlık.

Fesihte usul şartları

İşveren fesih bildirimini yazılı yapmak ve sebebi açık ve kesin biçimde belirtmek zorundadır. İşçinin davranışı veya verimi ile ilgili nedenlerle fesihten önce savunmasının alınması gerekir (m.19). Feshin geçerli sebebe dayandığını ispat yükü işverendedir; işçi feshin başka bir sebebe dayandığını iddia ederse bunu kendisi ispatlar (m.20/2).

İşe iade için başvuru adımları

1. Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulur (m.20/1). Arabulucuya başvuru dava şartıdır (7036 sayılı Kanun m.3/1).
2. Anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır; taraflar anlaşırsa uyuşmazlık aynı sürede özel hakeme götürülebilir (m.20/1).
3. Dava ivedilikle sonuçlandırılır; istinaf hâlinde bölge adliye mahkemesi kesin karar verir (m.20/3).

İşe iade davası kazanılırsa ne olur?

Feshin geçersizliğine karar verilirse işçi, kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurmalıdır; başvurmazsa fesih geçerli sayılır (m.21/6). İşveren işçiyi bir ay içinde işe başlatmazsa, en az dört en çok sekiz aylık ücret tutarında işe başlatmama tazminatı öder (m.21/1). Ayrıca kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmayan süre için en çok dört aya kadar ücret ve diğer haklar ödenir (m.21/3). Bu tutarlar dava tarihindeki ücret esas alınarak belirlenir (m.21/4).

İşe iade davası şartları değerlendirilirken işçi sayısı, altı aylık kıdem ve işveren vekilliği sıfatı ayrı ayrı incelenir. Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.