İdari işlemlere karşı iptal davası açma süresi ne zaman başlar?

İdari işlemlere karşı iptal davası açma süresi, özel kanunlarda ayrı bir süre öngörülmedikçe Danıştay ve idare mahkemelerinde altmış gündür. Bu süre, işlemin ilgiliye yazılı olarak bildirildiği tarihi izleyen günden başlar. İlan yoluyla duyurulan işlemlerde, idareye yapılan başvurularda ve ivedi yargılama usulüne tabi işlemlerde başlangıç ve süre farklılaşır.

Genel kural: yazılı bildirim

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) m.7/1, dava açma süresini özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştay ve idare mahkemelerinde altmış, vergi mahkemelerinde otuz gün olarak belirler. Aynı maddenin ikinci fıkrasına göre idari uyuşmazlıklarda süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar.

Sürelerin hesabına ilişkin genel esaslar İYUK m.8’de yer alır. Süreler tebliğ, yayın veya ilan tarihini izleyen günden itibaren işler. Tatil günleri süreye dahildir; ancak sürenin son günü tatil gününe rastlarsa süre, tatili izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar. Kanunda yazılı sürelerin bitimi çalışmaya ara verme zamanına rastlarsa, süreler ara vermenin sona erdiği günü izleyen tarihten itibaren yedi gün uzamış sayılır.

İlan edilen işlemler

Adresleri belli olmayanlara özel kanunlarına göre ilan yoluyla bildirim yapılan hallerde, özel kanunda aksine hüküm yoksa süre son ilan tarihini izleyen günden itibaren on beş gün sonra işlemeye başlar (İYUK m.7/3).

İlanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi ilan tarihini izleyen günden başlar. Bununla birlikte ilgililer, düzenleyici işlem kendilerine uygulandığında düzenleyici işleme, uygulama işlemine ya da her ikisine birden dava açabilir. Düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması, ona dayanan işlemin iptaline engel değildir (İYUK m.7/4).

İdareye başvuru ve idarenin sessiz kalması

İlgililer, haklarında idari davaya konu olabilecek bir işlem veya eylemin yapılması için idareye başvurabilir. İdare otuz gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır ve dava açma süresi bu otuz günün bittiği tarihten itibaren işler. Otuz gün içinde verilen cevap kesin değilse ilgili, bunu ret sayarak dava açabilir ya da kesin cevabı bekleyebilir; bekleme süresi başvuru tarihinden itibaren dört ayı geçemez (İYUK m.10/2).

Dava açılmadan önce işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması, dava açma süresi içinde üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapan makamdan istenebilir. Bu başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurur. İstek otuz gün içinde cevaplanmazsa reddedilmiş sayılır. Ret veya zımni ret halinde süre yeniden işlemeye başlar ve başvuru tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılır (İYUK m.11). Bu nedenle üst makama başvuru süreyi yeniden başlatmaz; yalnızca durdurur.

Daha kısa süreler: ivedi yargılama usulü

İYUK m.20/A’da sayılan işlemler için dava açma süresi otuz gündür. Bunlar arasında ihaleden yasaklama kararları hariç ihale işlemleri, acele kamulaştırma işlemleri, Özelleştirme Yüksek Kurulu kararları, 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu uyarınca yapılan satış, tahsis ve kiralama işlemleri, çevresel etki değerlendirmesi sonucu alınan kararlar ve 6306 sayılı Kanun uyarınca alınan Cumhurbaşkanı kararları bulunur. Bu usulde İYUK m.11’deki üst makama başvuru imkânı uygulanmaz.

Bunun dışında birçok özel kanun kendi dava açma süresini öngörür. İYUK m.7/1’deki altmış günlük süre, ancak özel bir düzenleme bulunmadığında uygulanır.

Uygulamada dikkat edilen noktalar

Sürenin başlangıcı, işlemin ilgiliye nasıl ve ne zaman ulaştığına bağlıdır. Tebliğ tarihinin belgelenmesi, işlemin düzenleyici mi yoksa bireysel mi olduğunun belirlenmesi ve özel kanunda ayrı bir süre bulunup bulunmadığının kontrol edilmesi, sürenin doğru hesaplanması için temel adımlardır. Dava dilekçeleri ilk incelemede süre aşımı yönünden de incelenir ve süre aşımı görülürse dava reddedilir (İYUK m.14/3-e, m.15/1-b). Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.