Yürütmenin durdurulması şartları nelerdir?

İdari yargıda dava açılması, dava konusu işlemin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. Mahkeme, işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartları birlikte gerçekleştiğinde, gerekçe göstererek yürütmenin durdurulmasına karar verebilir. Kararın verilmesi kural olarak idarenin savunmasının alınmasından veya savunma süresinin geçmesinden sonradır.

Dava açmak işlemi durdurmaz

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) m.27/1’e göre Danıştayda veya idare mahkemelerinde dava açılması, dava edilen idari işlemin yürütülmesini durdurmaz. İdari işlemler, dava süresince uygulanmaya devam edebilir. Yürütmenin durdurulması, bu sonucu dava sonuçlanıncaya kadar geçici olarak önlemeye yönelik bir kurumdur ve dava dilekçesinde ayrıca istenir.

İki şart birlikte aranır

İYUK m.27/2 iki şartı birlikte arar:

• Telafisi güç veya imkânsız zarar: İşlemin uygulanması halinde sonradan giderilmesi güç ya da imkânsız bir zararın doğması gerekir.
• Açık hukuka aykırılık: İşlemin hukuka aykırılığının açık olması gerekir.

Şartlardan yalnızca birinin bulunması yeterli değildir. Mahkeme, yürütmenin durdurulması kararında işlemin hangi gerekçelerle açıkça hukuka aykırı olduğunu ve uygulanması halinde doğacak telafisi güç veya imkânsız zararların neler olduğunu belirtmek zorundadır. Yalnızca ilgili kanun veya Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi hükmünün iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine başvurulmuş olması, yürütmenin durdurulması kararı için gerekçe olamaz.

Savunma alınmadan karar verilebilecek haller

Kural olarak karar, davalı idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra verilir. Uygulanmakla etkisi tükenecek işlemlerde ise mahkeme, savunma alındıktan sonra yeniden karar vermek üzere, savunma almadan da yürütmeyi durdurabilir. Kanun, kamu görevlileri hakkındaki atama, naklen atama, görev ve unvan değişikliği ile geçici veya sürekli görevlendirme işlemlerini bu kapsamda saymaz (İYUK m.27/2).

Dava dilekçesi ve eklerinden istemin yerinde olmadığı anlaşılırsa, istem savunma alınmadan da reddedilebilir (İYUK m.27/3). Yürütmenin durdurulması istemli davalarda İYUK m.16’da yazılı süreler (dilekçelerin tebliği ve cevap verme süreleri) kısaltılabilir ve tebliğin memur eliyle yapılmasına karar verilebilir (İYUK m.27/5).

Teminat

Yürütmenin durdurulması kararları teminat karşılığında verilir; ancak durumun gereklerine göre teminat aranmayabilir. İdareden ve adli yardımdan yararlananlardan teminat alınmaz (İYUK m.27/6).

Karara itiraz

Yürütmenin durdurulması istemi hakkında verilen karara, tebliğini izleyen günden itibaren yedi gün içinde bir defaya mahsus olmak üzere itiraz edilebilir. İdare ve vergi mahkemelerinin kararlarına karşı itiraz bölge idare mahkemesine, Danıştay dava dairelerinin kararlarına karşı konusuna göre İdari veya Vergi Dava Daireleri Kurullarına yapılır. İtiraz mercii, dosyanın kendisine gelişinden itibaren yedi gün içinde karar verir ve itiraz üzerine verilen kararlar kesindir (İYUK m.27/7).

İvedi yargılama usulüne tabi işlemlerde, örneğin ihale ve acele kamulaştırma işlemlerinde, yürütmenin durdurulması talebine ilişkin kararlara itiraz edilemez (İYUK m.20/A/2-e).

Sonraki aşamalar

Yürütmenin durdurulması kararı verilen dosyalar öncelikle incelenir ve karara bağlanır; karar on beş gün içinde yazılır ve imzalanır (İYUK m.27/8, m.27/9). Aynı sebeplere dayanılarak ikinci kez yürütmenin durdurulması istenemez (İYUK m.27/10). Yürütmenin durdurulması kararı davanın esası hakkında verilmiş bir karar değildir; iptal davası ayrıca sonuçlanır. Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.