İdari para cezası ödenmezse ne olur?

İdari para cezası ödenmezse, kesinleşen ceza kural olarak 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre cebren tahsil edilebilir (5326 s. Kabahatler Kanunu m.17/4). Bu süreç ödeme emriyle başlar ve borç ödenmezse haciz gibi yollara gidilebilir. Ancak cezayı veren kurum, cezanın türü ve kanunda öngörülen zamanaşımı süresi sonucu etkiler.

Ödeme süresi ve taksit imkânı

Kanunlarında ödeme süresi düzenlenmemiş idari para cezaları, tebliğden itibaren bir ay (m.17/6) içinde ödenir. Bu süre içinde ödeme yapılırsa ceza yüzde yirmi beş eksiğiyle ödenir. Ödeme yapılması, karara karşı kanun yoluna başvurma hakkını ortadan kaldırmaz (m.17/6).

Kişinin ekonomik durumu müsait değilse, ilk taksidin peşin ödenmesi koşuluyla cezanın bir yıl içinde dört eşit taksitte (m.17/3) ödenmesine karar verilebilir. Taksitler zamanında ve tam ödenmezse kalan kısmın tamamı tahsil edilir.

Tahsili kim yapar?

• Genel bütçeye gelir kaydedilen cezalara ilişkin kesinleşen kararlar, tahsil edilmek üzere belirlenen tahsil dairelerine gönderilir (m.17/4).
• Belediyeler gibi mahalli idareler ve sosyal güvenlik kurumlarının verdiği cezalar, kanunlarında aksine hüküm yoksa bu kurumlarca 6183 sayılı Kanun’a göre tahsil edilir (m.17/4).
• Diğer kurumların verdiği ve genel bütçeye gelir kaydedilmeyen cezalar, özel hüküm yoksa genel hükümlere göre tahsil edilir (m.17/4).

Ödeme emri ve haciz süreci

6183 sayılı Kanun’a göre işleyen süreç kısaca şöyledir:

1. Borcunu vadesinde ödemeyene, borcunu on beş gün (6183 s. K. m.55/1) içinde ödemesi veya mal bildiriminde bulunması gerektiği bir ödeme emri ile tebliğ edilir.
2. Ödeme emrinde borcun miktarı, nereye ödeneceği ve süresinde ödenmezse cebren tahsil edileceği yazılır (m.55/2).
3. Kendisine ödeme emri tebliğ edilen kişi, böyle bir borcu olmadığı, borcu kısmen ödediği veya borcun zamanaşımına uğradığı iddiasıyla tebliğden itibaren on beş gün (m.58/1) içinde itiraz yoluna başvurabilir.
4. Süresinde ödenmeyen borç için kanundaki cebren tahsil yollarına, örneğin hacze başvurulabilir.

Ödeme emrine itiraz, cezanın hukuka uygunluğunun yeniden tartışılması anlamına gelmez; cezaya itirazın yolu ve süresi ayrıdır.

İdari para cezası ödenmezse faiz işler mi?

6183 sayılı Kanun, süresinde ödenmeyen amme alacaklarına gecikme zammı uygulanmasını öngörür (m.51/1). Ancak aynı madde, ceza mahiyetindeki amme alacaklarından yalnızca Vergi Usul Kanunu’na göre uygulanan vergi ziyaı cezalarına ve mahkemelerce verilen ceza mahiyetindeki alacaklara (oranın yarısı ölçüsünde) gecikme zammı uygulanacağını; bunların dışındaki ceza mahiyetindeki amme alacaklarına gecikme zammı uygulanmayacağını belirtir (m.51/3). Hangi cezanın bu istisnaya girdiği, cezanın türüne ve veren makama göre değerlendirilir.

İdari para cezası ödenmezse hapis var mı?

Kabahatler Kanunu, idari para cezasının ödenmemesi halinde hapse çevrilmesine ilişkin bir hüküm içermez. Bununla birlikte 6183 sayılı Kanun, ödeme emri tebliğ edilen borçlunun mal bildiriminde bulunmaması halinde üç ayı geçmemek üzere hapisle tazyik edilebileceğini ve gerçeğe aykırı bildirimin cezalandırılacağını ödeme emrinde belirtilmesini öngörür (6183 s. K. m.55/2). Bu yaptırımlar cezanın kendisine değil, mal bildirimi yükümlülüğüne ilişkindir.

Zamanaşımı

Para cezalarına ilişkin özel kanunlardaki zamanaşımı hükümleri saklıdır (6183 s. K. m.102/1). Kabahatler Kanunu’na göre yerine getirme zamanaşımı, verilen cezanın tutarına göre üç ile yedi yıl (5326 s. K. m.21/2) arasında değişir. Bu süre, kararın kesinleştiği takvim yılını izleyen yılın başından itibaren işler (m.21/4). Zamanaşımı dolduğunda ceza artık yerine getirilemez (m.21/1).

İdari para cezası ödenmezse uygulanacak yol, cezanın dayandığı kanuna ve kesinleşip kesinleşmediğine göre belirlenir. Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.