Kamulaştırma bedeli ne zaman ödenir?

Kamulaştırma bedeli ne zaman ödenir sorusunun cevabı, kamulaştırmanın hangi yolla tamamlandığına bağlıdır. Pazarlıkla anlaşma sağlanırsa bedel, taşınmazın idare adına tapuya tescilinden sonra ödenir (2942 s. K. m.8/6). Anlaşma olmazsa bedel mahkemece tespit edilir, idare bunu hak sahibi adına bankaya yatırır ve mahkeme tescil kararıyla birlikte bedelin hak sahibine ödenmesine karar verir (m.10/8).

Anayasal kural: peşin ve nakit ödeme

Anayasa m.46/2’ye göre kamulaştırma bedeli ile kesin hükme bağlanan artırım bedeli nakden ve peşin ödenir. Kamulaştırma Kanunu da bedellerin kural olarak nakden ve peşin ödenmesini öngörür (2942 s. K. m.3/1). İdareler yeterli ödenek temin etmeden kamulaştırma işlemlerine başlayamaz (m.3/4).

Pazarlık yoluyla anlaşmada ödeme

Malik idarenin teklifine süresi içinde başvurur ve bedelde anlaşma sağlanırsa bir anlaşma tutanağı düzenlenir. İdare, tutanağın düzenlenmesinden itibaren en geç kırk beş gün (m.8/6) içinde bedeli hazır eder. Taşınmaz, tüm takyidattan arındırıldığını bildiren yazıyla idare adına tapuya resen tescil edilir ve tescilden sonra bedel malike ödenir (m.8/6).

Mahkeme yoluyla tespitte bedel ne zaman yatar?

Anlaşma olmazsa bedel, asliye hukuk mahkemesinde açılan bedel tespiti ve tescil davasında belirlenir (m.10). Ödeme şu sırayla gerçekleşir:

1. Taraflar bedelde mahkemede anlaşırsa, anlaşılan miktar peşin ve nakit olarak hak sahibi adına bankaya yatırılır.
2. Anlaşma olmazsa hâkim bedeli tespit eder ve bu bedelin mahkemece belirlenen banka hesabına yatırılması ve makbuzun sunulması için idareye on beş gün (m.10/8) süre verir. Bu süre gereken hallerde bir defaya mahsus uzatılabilir.
3. Makbuz sunulunca mahkeme taşınmazın idare adına tesciline ve bedelin hak sahibine ödenmesine karar verir; karar tapu müdürlüğüne ve bankaya bildirilir (m.10/8).

Hak sahibi tespit edilemezse bedel, ileride ortaya çıkacak hak sahibine verilmek üzere bloke edilir ve mahkemece üçer aylık vadeli hesapta nemalandırılır (m.10/8, m.10/11).

Kamulaştırma bedeli ne zaman kesinleşir?

Tescil hükmü kesindir, ancak taraflar bedele ilişkin olarak istinaf ve temyiz yoluna başvurabilir (m.10/8). Bu nedenle bedel, ilk derece kararından sonra ödenir; ancak kesinleşmesi kanun yolu incelemesinin bitmesine bağlıdır. Kesinleşen bedel peşin ödenen tutardan az çıkarsa fark hak sahibinden istenir; ödeme tarihi ile geri ödeme yazısının tebliği arasındaki süre için faiz alınmaz (m.10/8).

Acele kamulaştırmada bedel

Kanunda sayılan yurt savunması ve olağanüstü durumlarda idare, kıymet takdiri dışındaki işlemleri sonradan tamamlamak üzere acele kamulaştırma isteyebilir. Mahkeme yedi gün (m.27/1) içinde bilirkişiler aracılığıyla taşınmazın değerini belirler; idare bu tutarı mal sahibi adına bankaya yatırarak taşınmaza el koyabilir. Bu tutar el koyma için yatırılan miktardır; kesin bedel, kamulaştırmanın kalan işlemleri sonunda belirlenir.

Taksitle ödeme: kaç yılı geçemez?

Anayasa, büyük enerji ve sulama projeleri, iskân projeleri, yeni ormanların yetiştirilmesi, kıyıların korunması ve turizm amacıyla yapılan kamulaştırmalarda taksitle ödemeye izin verir; bu durumda taksit süresi beş yılı (Anayasa m.46/2) aşamaz ve taksitler eşit ödenir.

• Peşin ödenecek kısım kamulaştırma bedelinin altıda birinden (m.3/2) az olamaz.
• Kalan kısım en fazla beş yıl (m.3/2) içinde, faiziyle birlikte eşit taksitlere bağlanır.
• Doğrudan işleten küçük çiftçiye ait toprakların bedeli her halde peşin ödenir (Anayasa m.46/3, m.3/3).
• Taksitlerde ve herhangi bir sebeple ödenmemiş kamulaştırma bedellerinde kamu alacakları için öngörülen en yüksek faiz uygulanır (Anayasa m.46/4).

Kamulaştırma bedeli ne zaman ödenir sorusunda belirleyici olan, anlaşmanın sağlanıp sağlanmadığı ve kamulaştırmanın türüdür. Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.