Kamulaştırma bedeline itiraz nereye yapılır?

Kamulaştırma bedeline itiraz nereye yapılır sorusunun cevabı, itirazın neye yöneldiğine göre değişir. Bedele ilişkin itirazlar, idarenin taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde açtığı bedel tespiti ve tescil davasında ileri sürülür (2942 s. K. m.10). Kamulaştırma işleminin kendisine karşı ise otuz gün (2942 s. K. m.14/1) içinde idari yargıda iptal davası açılabilir.

Bedel önce pazarlıkla belirlenmeye çalışılır

Kamulaştırma Kanunu, tapuda kayıtlı taşınmazlarda önce satın alma usulünü öngörür (m.8/1). İdarenin kıymet takdir komisyonu tahmini bedeli belirler; uzlaşma komisyonu malike, bedeli açıklamadan, taşınmazı pazarlıkla satın almak istediğini resmi taahhütlü yazıyla bildirir. Malik, bu yazının tebliğinden itibaren on beş gün (m.8/5) içinde başvurursa pazarlık görüşmesi yapılır.

Pazarlıkta anlaşma sağlanırsa bu anlaşma bir tutanağa bağlanır. Bu yolla satın alınan taşınmaz kamulaştırılmış sayılır ve bu kamulaştırmaya veya bedeline karşı itiraz davası açılamaz (m.8/7). Bu nedenle pazarlık aşamasındaki imza, sonradan bedele itiraz imkânını ortadan kaldırır.

Kamulaştırma bedeline itiraz hangi mahkemede?

Anlaşma sağlanamazsa idare, taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesine başvurarak bedelin tespitini ve taşınmazın idare adına tescilini ister (m.10/1). Malik bu davada davalı konumundadır ve bedele ilişkin itirazlarını burada ileri sürer. Süreç kanunda şöyle düzenlenmiştir:

1. Mahkeme, başvurudan itibaren en geç otuz gün (m.10/2) sonrası için duruşma günü belirler ve malike davetiye gönderir.
2. Malik, konuya ve taşınmazın değerine ilişkin savunma ve delillerini tebliğden itibaren on gün (m.10/3-h) içinde yazılı olarak bildirir.
3. İlk duruşmada hâkim tarafları bedelde anlaşmaya davet eder (m.10/5).
4. Anlaşma olmazsa en geç on gün (m.10/6) içinde keşif yapılır; bilirkişiler raporlarını on beş gün (m.10/7) içinde verir.
5. Taraflar bilirkişi raporuna karşı itirazlarını duruşmada bildirir; gerektiğinde yeni bir bilirkişi kurulu görevlendirilir ve hâkim adil ve hakkaniyete uygun bedeli tespit eder (m.10/7, m.10/8).

Bilirkişiler değeri; taşınmazın cinsi, yüzölçümü, vergi beyanı, net geliri, emsal satışları ve diğer objektif ölçüler gibi kanunda sayılan unsurlara göre belirler (m.11).

Kararın ardından bedele ilişkin kanun yolu

Mahkemenin tescil hükmü kesindir; ancak tarafların bedele ilişkin istinaf veya temyiz hakları saklıdır (m.10/8). Kanun yolu incelemesi sonunda kesinleşen bedel, peşin ödenen tutardan az çıkarsa aradaki fark malikten istenir (m.10/8). Dolayısıyla bedele itiraz, ilk derece mahkemesindeki bilirkişi itirazlarından sonra istinaf ve temyiz aşamalarında da sürdürülebilir.

Kamulaştırma işlemine karşı dava

Bedelden bağımsız olarak kamulaştırma işleminin hukuka aykırı olduğu düşünülüyorsa (örneğin kamu yararı kararının yerindeliği değil hukuka uygunluğu tartışılıyorsa), mahkemenin tebligatından veya gazete ilanından itibaren otuz gün (m.14/1) içinde:

• idari yargıda kamulaştırma işleminin iptali için dava açılabilir;
• maddi hatalara karşı adli yargıda düzeltim davası açılabilir.

İdari yargıda iptal davası açanlar bunu belgelendirmezse kamulaştırma işlemi kesinleşir ve taşınmaz tespit edilen bedel üzerinden idare adına tescil edilir (m.10/3-f). İştirak halinde veya müşterek mülkiyette paydaşlar tek başına dava açabilir (m.14/3). Acele kamulaştırma işlemlerine karşı idari davalar ivedi yargılama usulüne tabidir ve bu davalarda dava açma süresi otuz gündür (İYUK m.20/A).

Kamulaştırma bedeline itiraz edilir mi?

Evet; bedel tespiti davasında malik bedele itiraz edebilir ve kararın bedele ilişkin kısmına karşı kanun yoluna başvurabilir. Kamulaştırma bedeline itiraz nereye yapılır sorusu ile kamulaştırma işlemine nereye dava açılır sorusu farklıdır: ilki adli yargıya, ikincisi idari yargıya gider. Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.