Tam yargı davası nedir?

Tam yargı davası nedir sorusunun kanuni cevabı, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan zarar gören kişilerin açtığı idari dava türüdür (İYUK m.2/1-b). Bu davada mahkemeden, işlemin ortadan kaldırılmasından çok, uğranılan maddi veya manevi zararın idare tarafından ödenmesi istenir. Dava, işleme karşı iptal davasıyla birlikte, ondan sonra ya da bir eylem söz konusuysa idareye ön başvurunun ardından açılabilir.

Tam yargı davası nedir, iptal davasından farkı ne?

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) üç idari dava türü sayar: iptal davası, tam yargı davası ve idari sözleşmelerden doğan davalar (İYUK m.2/1). İptal davası, bir idari işlemin yetki, şekil, sebep, konu veya maksat yönlerinden hukuka aykırı olduğu iddiasıyla işlemin ortadan kaldırılmasını hedefler ve menfaati ihlal edilenler tarafından açılabilir. Tam yargı davasında ise davacının kişisel bir hakkının doğrudan ihlal edilmiş olması gerekir ve istem, bu ihlalden doğan zararın tazminidir.

Bu nedenle tam yargı davası dilekçesinde, diğer dilekçe unsurlarına ek olarak uyuşmazlık konusu miktarın da gösterilmesi gerekir (İYUK m.3/2-d).

İşlemden doğan zarar: üç yol

İdari bir işlem (örneğin bir karar veya onay) nedeniyle hakkı ihlal edilen kişi için İYUK m.12 üç seçenek tanır:

1. Doğrudan doğruya tam yargı davası açmak.
2. İptal ve tam yargı davalarını birlikte açmak.
3. Önce iptal davası açmak; bu davanın karara bağlanması üzerine, kararın veya kanun yolu sonucunda verilen kararın tebliğinden itibaren dava süresi içinde tam yargı davası açmak. İşlemin uygulanmasından doğan zararlar için süre, uygulama (icra) tarihinden itibaren işler.

Bu hallerde ilgililerin İYUK m.11 uyarınca idareye başvurma hakları saklıdır (İYUK m.12).

Tam yargı davası açmadan önce idareye başvuru zorunlu mu?

Zarar bir idari eylemden (idarenin fiilî bir davranışından, örneğin bir yapım çalışmasından) kaynaklanıyorsa, dava açmadan önce idareye başvurmak zorunludur. İlgili, eylemi yazılı bildirim üzerine veya başka şekilde öğrendiği tarihten itibaren bir yıl ve her halde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde idareye başvurarak hakkının yerine getirilmesini istemelidir (İYUK m.13/1).

• İstek kısmen veya tamamen reddedilirse, ret işleminin tebliğini izleyen günden itibaren dava süresi içinde dava açılabilir.
• İdare otuz gün (İYUK m.13/1) içinde cevap vermezse, bu sürenin bittiği tarihten itibaren dava süresi işler.
• Görevli olmayan adli yargıda açılan tam yargı davası görev yönünden reddedilirse, sonra idari yargıda açılacak davada bu ön başvuru şartı aranmaz (İYUK m.13/2).

Tam yargı davası açma süresi

Özel kanunlarda ayrı bir süre gösterilmemişse dava açma süresi Danıştay ve idare mahkemelerinde altmış gündür (İYUK m.7/1). Bu süre, yukarıdaki yollardan hangisinin izlendiğine göre farklı tarihlerden başlar: iptal kararının tebliği, işlemin uygulanması, ön başvurunun reddi veya otuz günlük cevap süresinin dolması. Eylemlerde bir yıllık ve beş yıllık süreler dava süresi değil, idareye başvuru süreleridir; dava süresi bu başvuruya verilen cevaba göre ayrıca hesaplanır.

Kanun yolu ve parasal sınır

İdare mahkemesinin tam yargı davasında verdiği kararlara karşı kural olarak otuz gün (İYUK m.45/1) içinde istinaf yoluna başvurulabilir. Konusu kanunda belirtilen parasal sınırı geçmeyen tam yargı davalarında verilen kararlar ise kesindir. Bu sınır her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir ve davanın açıldığı tarihteki sınır esas alınır (İYUK Ek m.1).

Dikkat edilen noktalar

Davanın türünü doğru seçmek, zararın işlemden mi eylemden mi kaynaklandığını belirlemeye bağlıdır; bu ayrım hem ön başvuru zorunluluğunu hem de sürenin başlangıcını etkiler. Zararın kapsamı, illiyet bağı ve idarenin sorumluluğunun dayanağı mahkemece ayrıca incelenir. Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.