Saklı paylı mirasçılar kimlerdir?

Saklı paylı mirasçılar, miras bırakanın altsoyu (çocukları, torunları), ana ve babası ile sağ kalan eşidir. Bu kişiler mirasçı olduğunda miras bırakan, mirasının yalnızca saklı paylar dışında kalan kısmında ölüme bağlı tasarrufta bulunabilir (Türk Medeni Kanunu, TMK m.505). Kardeşler bugün saklı paylı mirasçı değildir.

Saklı pay nedir?

Saklı pay, kanunun belirli yasal mirasçılar için miras bırakanın tasarruf özgürlüğüne karşı koruduğu miras payı bölümüdür. Miras bırakan vasiyetname veya miras sözleşmesiyle mirasını dilediği kişiye bırakabilir; ancak bu serbestlik saklı paylarla sınırlıdır. TMK m.505/2’ye göre saklı paylı mirasçılardan hiçbiri yoksa miras bırakan, mirasının tamamında tasarruf edebilir.

Saklı pay oranları

TMK m.506, saklı payı her mirasçının yasal miras payına oranla belirler:

• Altsoy için: yasal miras payının yarısı.
• Ana ve babadan her biri için: yasal miras payının dörtte biri.
• Sağ kalan eş için: altsoy veya ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamı; diğer hâllerde yasal miras payının dörtte üçü.

Maddenin üçüncü bendi, 4/5/2007 tarihli ve 5650 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır. Kardeşler m.506’da sayılmadığından saklı pay sahibi değildir; kardeşler yalnızca yasal mirasçı olabilir.

Önce yasal miras payı bulunur

Saklı pay yasal miras payının bir kesri olduğu için hesap, yasal miras payının belirlenmesiyle başlar. Birinci derece mirasçılar altsoydur ve çocuklar eşit olarak mirasçı olur (TMK m.495). Altsoy yoksa miras bırakanın ana ve babası eşit olarak mirasçı olur (TMK m.496). Sağ kalan eş, altsoyla birlikte mirasın dörtte birini, ana ve baba zümresiyle birlikte mirasın yarısını alır (TMK m.499).

Örnek: Miras bırakanın eşi ve iki çocuğu varsa, eşin yasal miras payı dörtte bir, her çocuğun yasal miras payı ise kalan dörtte üçün yarısı olan sekizde üçtür. Bu durumda eşin saklı payı yasal payının tamamı olan dörtte bir, her çocuğun saklı payı ise sekizde üçün yarısı olan on altıda üçtür. Toplam saklı pay mirasın on altıda onudur; miras bırakan kalan on altıda altılık kısmı dilediği kişiye bırakabilir.

Tasarruf edilebilir kısmın hesabı

Oranlar, terekenin miras bırakanın ölüm günündeki durumuna uygulanır (TMK m.507/1). Hesap yapılırken miras bırakanın borçları, cenaze giderleri, terekenin mühürlenmesi ve yazımı giderleri ile miras bırakanla birlikte yaşayan ve onun bakımındaki kişilerin üç aylık geçim giderleri terekeden indirilir (TMK m.507/2). TMK m.508 uyarınca miras bırakanın sağlararası karşılıksız kazandırmaları da tenkise tabi oldukları ölçüde hesaba eklenir.

Saklı pay zedelenirse: tenkis davası

Saklı payının karşılığını alamayan mirasçı, miras bırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflarının indirilmesini tenkis davasıyla isteyebilir (TMK m.560). Tenkis davası kendiliğinden gündeme gelmez; saklı pay sahibi mirasçının bu hakkı kullanması gerekir.

TMK m.571’e göre tenkis davası açma hakkı, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinin üzerinden on yıl geçmekle düşer. Tenkis iddiası, def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.

Dikkat edilecek noktalar

Saklı pay, mirasçıya belirli bir malı değil, terekenin değer olarak belirli bir oranını güvence altına alır. Hangi tasarrufun tenkise tabi olduğu, terekenin değeri ve sağlararası kazandırmaların hesaba katılıp katılmayacağı her dosyada ayrıca değerlendirilir. Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.