Ticari davalarda arabuluculuk zorunlu mu?

Her ticari dava için değil, belirli türdeki ticari davalar için zorunludur. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) m.5/A’ya göre ticari davalardan konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Arabulucuya başvurmadan açılan bu tür bir dava usulden reddedilir.

Hangi davalar ticari dava sayılır?

TTK m.4/1’e göre her iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan hukuk davaları ticari davadır. Bunun yanında, tarafların tacir olup olmadığına bakılmaksızın TTK’da, Türk Borçlar Kanununun maddede sayılan bazı hükümlerinde (örneğin komisyon, havale, saklama sözleşmeleri ve ticari temsilcilere ilişkin hükümler), fikrî mülkiyet mevzuatında ve bankalar ile finansal kurumlara ilişkin düzenlemelerde öngörülen hususlardan doğan davalar da ticari dava sayılır.

Arabuluculuğun zorunlu olduğu davalar

TTK m.5/A/1 zorunluluğu iki koşula bağlar: dava ticari dava olmalı ve konusu bir miktar para olan şu dava türlerinden biri olmalıdır:

• alacak davaları,
• tazminat davaları,
• itirazın iptali davaları,
• menfi tespit davaları,
• istirdat davaları.

Bu sayım 28/3/2023 tarihli ve 7445 sayılı Kanunla genişletilmiştir; önceki metin yalnızca bir miktar paranın ödenmesine ilişkin alacak ve tazminat taleplerini kapsıyordu. Konusu para olmayan ticari davalar, örneğin genel kurul kararının iptali davası, bu hükmün kapsamında yer almaz.

Özel kanunlarda tahkim veya başka bir alternatif uyuşmazlık çözüm yoluna başvurma zorunluluğunun bulunduğu ya da taraflar arasında tahkim sözleşmesi bulunan hallerde dava şartı olarak arabuluculuk hükümleri uygulanmaz (6325 sayılı Kanun m.18/A/18).

Süreç nasıl işler?

Başvuru, uyuşmazlığın konusuna göre yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki arabuluculuk bürosuna, büro kurulmayan yerlerde görevlendirilen yazı işleri müdürlüğüne yapılır (6325 sayılı Kanun m.18/A/4). Arabulucu, büro tarafından listeden belirlenir; taraflar listedeki bir arabulucu üzerinde anlaşırsa o kişi görevlendirilir (m.18/A/5).

Ticari uyuşmazlıklarda arabulucu, başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde sonuçlandırır; bu süre zorunlu hallerde arabulucu tarafından en fazla iki hafta uzatılabilir (TTK m.5/A/2). 6325 sayılı Kanun m.18/A/9’daki genel süre daha kısadır; ancak aynı maddenin on dokuzuncu fıkrası ilgili kanunlardaki özel hükümleri saklı tutar.

Arabulucu; taraflara ulaşılamaması, taraflar katılmadığı için görüşme yapılamaması, anlaşma veya anlaşamama hallerinde faaliyeti sona erdirir ve son tutanağı düzenler (m.18/A/10).

Anlaşma sağlanamazsa

Davacı, anlaşmaya varılamadığını gösteren son tutanağın aslını veya arabulucu tarafından onaylanmış bir örneğini dava dilekçesine eklemek zorundadır. Eklenmemişse mahkeme bir haftalık kesin süre verir; bu süre içinde sunulmazsa dava usulden reddedilir. Arabulucuya hiç başvurulmadan dava açıldığı anlaşılırsa dava, dava şartı yokluğu sebebiyle herhangi bir işlem yapılmaksızın usulden reddedilir (m.18/A/2).

Süreler bakımından etkisi

Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (m.18/A/15). Dava açılmadan önce ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz kararı alınmışsa, bu kararlar için öngörülen dava açma süresi de arabuluculuk süreci boyunca işlemez (m.18/A/16). 6325 sayılı Kanun m.18/A, son tutanaktan sonra dava açılması için genel bir süre öngörmez; bu nedenle zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin kalan kısmı ayrıca hesaplanır. Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.