Trafik kazası maddi tazminat kalemleri nelerdir?

Trafik kazası maddi tazminat kalemleri, kazanın malvarlığında yol açtığı eksilmeleri karşılar ve iki gruba ayrılır: araca gelen zararlar (hasar bedeli, değer kaybı, mahrumiyet bedeli) ile kişiye gelen zararlar (tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücü kaybı, ölüm hâlinde cenaze giderleri ve destekten yoksun kalma zararı). Bu kalemler kural olarak kazaya sebep olan aracın işleteninden, kusurlu sürücüden ve poliçe sınırları içinde zorunlu trafik sigortacısından istenir. Acı ve üzüntünün karşılığı olan manevi tazminat ise ayrı bir taleptir.

Hukuki çerçeve

Bir motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına yahut bir şeyin zarara uğramasına sebep olursa işleten ve (varsa) bağlı olduğu teşebbüsün sahibi müştereken ve müteselsilen sorumludur (2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.85/1). Kanunda düzenlenmeyen konularda Türk Borçlar Kanunu’nun haksız fiil hükümleri uygulanır (m.90). Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür (6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.49).

Trafik kazası maddi tazminat kalemleri bu genel sorumluluk hükümlerine dayanır; her kalemin şartları ayrıca değerlendirilir.

Araca gelen zararlar

• Hasar bedeli: Aracın onarım masrafı; onarım ekonomik değilse (pert hâli) aracın kaza tarihindeki piyasa değeri.
• Değer kaybı: Araç onarıldıktan sonra da kaza geçmişi nedeniyle piyasa değerinde kalan düşüş. Hasar sebebiyle trafikten çekme veya hurdaya çıkarılma işlemi görmüş araçların değer kaybı talepleri trafik sigortası kapsamı dışındadır (m.92/l).
• Araç mahrumiyet bedeli: Aracın onarımda kaldığı süre boyunca kullanılamamasından doğan zarar. Kira mahrumiyeti gibi dolaylı zararlar trafik sigortası kapsamı dışında olduğundan (m.92/k), bu kalem kural olarak işleten ve sürücüden istenir.

Kişiye gelen zararlar

Türk Borçlar Kanunu m.54’e göre bedensel zararlar özellikle şunlardır:

1. Tedavi giderleri,
2. Kazanç kaybı,
3. Çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar,
4. Ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar.

Tedavi giderleri bakımından özel bir kural vardır: trafik kazaları nedeniyle resmî ve özel sağlık kuruluşlarının sunduğu sağlık hizmet bedelleri, kazazedenin sosyal güvencesi olup olmadığına bakılmaksızın Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından karşılanır (2918 sayılı Kanun m.98/1).

Çalışma gücü kaybı, iyileşme süresiyle sınırlı olabilir (geçici iş göremezlik) veya kalıcı olabilir (sürekli iş göremezlik). Kalıcı kaybın oranı tıbbi değerlendirmeyle belirlenir.

Ölüm hâlinde istenebilecek kalemler

Türk Borçlar Kanunu m.53’e göre ölüm hâlinde uğranılan zararlar özellikle şunlardır:

• Cenaze giderleri,
• Ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ile çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar,
• Ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin bu sebeple uğradıkları kayıplar.

Trafik kazası maddi tazminat hesaplama ilkeleri

Destekten yoksun kalma zararları ile bedensel zararlar, Türk Borçlar Kanunu hükümlerine ve sorumluluk hukuku ilkelerine göre hesaplanır (m.55/1). Bu hükme göre:

• Kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri ile ifa amacı taşımayan ödemeler zarardan indirilemez.
• Hesaplanan tazminat, miktar esas alınarak hakkaniyet düşüncesiyle artırılamaz veya azaltılamaz.

Hesaplama teknik bilgi gerektirdiğinden, uyuşmazlık hâlinde bilirkişi incelemesine başvurulur. Tarafların kusur oranları da sonucu doğrudan etkiler; hak sahibinin kendi kusuruna denk gelen talepler trafik sigortası kapsamı dışındadır (m.92/g).

Zamanaşımı

Motorlu araç kazalarından doğan maddi zararların tazminine ilişkin talepler, zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenildiği tarihten başlayarak iki yıl ve her hâlde kaza gününden başlayarak on yıl içinde zamanaşımına uğrar (m.109/1).

Somut olayın özellikleri, özellikle zararın türü ve tarafların kusur durumu, istenebilecek kalemleri ve tutarları değiştirebilir.