Trafik kazasında kusur oranı nasıl belirlenir?

Trafik kazasında kusur oranı, kaza yerinde düzenlenen tespit tutanağı, Karayolları Trafik Kanunu’nda sayılan asli kusur hâlleri ve gerektiğinde bilirkişi incelemesi üzerinden belirlenir. Kusur oranı, her sürücünün kazanın oluşumuna yüzde olarak ne ölçüde katkıda bulunduğunu gösterir ve istenebilecek tazminatı doğrudan etkiler. Sigorta şirketinin ya da tutanağın belirlediği orana karşı uyuşmazlık, tahkim veya dava sürecinde ileri sürülebilir.

Kaza tespit tutanağı

Trafik kazalarına, kazanın oluş nedenlerini, iz ve delillerini belirleyerek trafik kaza tespit tutanağı düzenlemek üzere trafik zabıtası el koyar; trafik zabıtasının görevli olmadığı veya bulunmadığı yerlerde tutanak genel zabıtaca düzenlenir (2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.83/1).

Yalnız maddi hasar meydana gelen kazalarda, kazaya karışanların tümü görevlinin gelmesine gerek görmezse durumu aralarında yazılı olarak saptayarak kaza yerinden ayrılabilir (m.81/2). Uygulamada bu, tarafların birlikte doldurduğu kaza tespit tutanağı ile yapılır.

Asli kusur hâlleri

Kanun, bazı hareketleri doğrudan asli kusur sayar (m.84). Bunlardan bazıları şunlardır:

• Kırmızı ışıkta veya yetkili memurun dur işaretinde geçme,
• Arkadan çarpma,
• Geçme yasağı olan yerlerde geçme,
• Şeride tecavüz etme,
• Kavşaklarda geçiş önceliğine uymama,
• Kurallara uygun park edilmiş araçlara çarpma.

Bu hareketlerden biri birden fazla sürücü tarafından yapılmışsa veya kaza bu hareketler dışındaki kural ihlallerinden doğmuşsa, kusur oranı yönetmelikte belirtilen esaslara göre tespit edilir (m.84).

Kusur oranı tazminatı nasıl etkiler?

Trafik kazasında kusur oranı, sorumluluğun ve sigorta teminatının kapsamını şu yönlerden etkiler:

• Zarar görenin kendi kusuru: İşleten, zarar görenin kazada kusurunun bulunduğunu ispat ederse hâkim tazminatı indirebilir (m.86/2).
• Birden fazla sorumlu: Sorumlular arasındaki iç ilişkide işletenler, özel durumlar aksini gerektirmedikçe kusurları oranında zarara katlanır (m.88/2).
• Sigorta kapsamı: Hak sahibinin kendi kusuruna denk gelen tazminat talepleri zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamı dışındadır (m.92/g).

Kusur oranının 0 olması, ilgili sürücünün kazanın oluşumunda kusurunun bulunmadığının değerlendirildiği anlamına gelir.

Trafik kazası kusur oranı itiraz yolları

Kaza tespit tutanağındaki değerlendirme veya sigortacının esas aldığı oran bağlayıcı bir yargı kararı değildir. Uyuşmazlık hâlinde izlenen yol genellikle şöyledir:

1. Sigortacıya yazılı başvuru: Tazminat talebiyle birlikte kusur değerlendirmesine ilişkin itirazlar ve deliller (fotoğraf, kamera kaydı, tanık bilgisi) sunulur.
2. Dava veya tahkim: Uyuşmazlık sürerse mahkeme veya Sigorta Tahkim Komisyonu önünde kusur yeniden incelenir. Çözümü özel veya teknik bilgi gerektiren konularda mahkeme bilirkişi görüşü alır (6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.266).
3. Bilirkişi raporuna itiraz: Taraflar, raporun kendilerine tebliğinden itibaren iki hafta (HMK m.281/1) içinde eksikliklerin tamamlanmasını, açıklama yapılmasını veya yeni bilirkişi atanmasını isteyebilir.

Raporlar arasında çelişki

Ceza ve hukuk dosyalarında farklı kusur raporları bulunabilir. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2022/15029, K. 2022/17209, T. 19.12.2022 sayılı kararına konu dosyada, ceza dosyasındaki raporlarla hukuk mahkemesinin aldığı raporlar arasındaki kusur çelişkisi, Daire’nin önceki bozma kararı doğrultusunda Adli Tıp Kurumu Trafik İhtisas Dairesinden alınan rapor ile giderilmiş ve bu rapora dayanan karar onanmıştır. Kararda, çelişki giderilmeden hüküm kurulamayacağı ilkesi benimsenmiştir.

Somut olayın özellikleri, özellikle delillerin niteliği ve kazanın oluş biçimi, belirlenen kusur oranını değiştirebilir.