Trafik kazasında manevi tazminat şartları nelerdir?

Trafik kazasında manevi tazminat, kazada yaralanan kişinin veya ağır yaralanma ya da ölüm hâlinde yakınlarının yaşadığı acı ve üzüntünün karşılığı olarak hâkimin takdir ettiği uygun bir miktar paradır. Bunun için kişinin bedensel bütünlüğünün zedelenmiş olması ve kazadan hukuken sorumlu bir kişinin bulunması gerekir. Zorunlu trafik sigortası manevi tazminatı kapsamaz; talep işleten ve sürücüye yöneltilir.

Hukuki dayanağı

Karayolları Trafik Kanunu, manevi tazminat bakımından Kanunda düzenlenmeyen hususlarda Türk Borçlar Kanunu’nun haksız fiil hükümlerinin uygulanacağını belirtir (2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.90). Türk Borçlar Kanunu m.56 iki durumu düzenler:

• Bir kimsenin bedensel bütünlüğünün zedelenmesi durumunda hâkim, olayın özelliklerini göz önünde tutarak zarar görene uygun bir miktar paranın manevi tazminat olarak ödenmesine karar verebilir (m.56/1).
• Ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde, zarar görenin veya ölenin yakınlarına da manevi tazminat ödenmesine karar verilebilir (m.56/2).

Trafik kazasında manevi tazminat şartları

Talep için genel olarak şu unsurlar aranır:

• Bedensel zarar veya ölüm: Yalnızca araç hasarıyla sonuçlanan kazalarda m.56 uygulanmaz; hüküm bedensel bütünlüğün zedelenmesini arar.
• Sorumluluk: Aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına sebep olursa, işleten ve (varsa) bağlı olduğu teşebbüsün sahibi müştereken ve müteselsilen sorumludur (m.85/1). Kusurlu sürücü de genel hükümlere göre sorumludur.
• Yakınlar bakımından ağırlık şartı: Yakınların talebi için yaralanmanın ağır bedensel zarar niteliğinde olması veya ölüm gerekir.

Ağır bedensel zarar ne demektir?

Kanun “ağır bedensel zarar” kavramını tanımlamaz. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2018/2098, K. 2018/5295, T. 05.07.2018 sayılı kararında, bu kavramın yaralanmanın özelliğine ve yarattığı sonuçlara göre mahkemece takdir edileceğini belirtmiştir. Kararda, kafatasında kırık oluşan, birkaç kez ameliyat edilen ve geçici iş göremezlik süresi 12 aya kadar uzayan kişinin yaralanması, sürekli maluliyet oranı belirlenmemiş olsa da ağır bedensel zarar olarak kabul edilmiş ve anne babasının manevi tazminat talebinin reddi bozulmuştur.

Miktar nasıl belirlenir?

Manevi tazminatın miktarı bir tarifeye bağlı değildir; hâkim tarafından olayın özelliklerine göre takdir edilir (m.56). Hâkim, tazminatın kapsamını ve ödenme biçimini, durumun gereğini ve özellikle kusurun ağırlığını göz önüne alarak belirler (m.51). Zarar görenin zararın doğmasında veya artmasında etkili olması hâlinde tazminat indirilebilir (m.52).

Bu nedenle tarafların kusur oranları, yaralanmanın ağırlığı ve kalıcı etkileri, kazazedenin yaşı ve olayın oluş biçimi gibi unsurlar miktarı etkiler.

Trafik sigortası manevi tazminatı öder mi?

Hayır. Manevi tazminata ilişkin talepler zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamı dışındadır (2918 sayılı Kanun m.92/f). Bu nedenle trafik kazasında manevi tazminat talebi kazaya sebep olan aracın işletenine ve sürücüsüne yöneltilir. İşletenin ihtiyari bir sigortası varsa, poliçenin bu talebi kapsayıp kapsamadığı ayrıca incelenir.

Zamanaşımı

Haksız fiilden doğan tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yıl ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yıl (Türk Borçlar Kanunu m.72/1) içinde zamanaşımına uğrar. Tazminat, ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü bir suçtan doğmuşsa o süre uygulanır.

Somut olayın özellikleri, özellikle yaralanmanın ağırlığı ve tarafların kusur durumu, sonucu değiştirebilir.