Trafik kazası tazminat davası hangi mahkemede açılır?

Trafik kazası tazminat davası yetkili mahkeme bakımından birden fazla seçenek sunar: dava, kazanın meydana geldiği yer mahkemesinde, sigortacının şubesinin bulunduğu yerde veya sigorta sözleşmesini yapan acentenin bulunduğu yer mahkemesinde açılabilir (2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.110/2). Bu davalar, aracın işleteni Devlet veya bir kamu kuruluşu olsa bile adli yargıda görülür (m.110/1). Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun genel yetki kuralları da ayrıca uygulanabilir.

Adli yargı kuralı

Karayolları Trafik Kanunu’ndan doğan sorumluluk davaları, işleteni veya sahibi Devlet ve diğer kamu kuruluşları olan araçların sebep olduğu zararlar dahil olmak üzere adli yargıda görülür. Zarar görenin kamu görevlisi olması bu kuralın uygulanmasını engellemez (m.110/1). Hemzemin geçitte meydana gelen tren-trafik kazalarında da bu Kanun hükümleri uygulanır (m.110/1).

Bu kural, idari yargı ile adli yargı arasındaki ayrım bakımından önemlidir: kamuya ait bir aracın karıştığı kazada da tazminat davası idare mahkemesinde değil, adli yargı mahkemelerinde açılır.

Trafik kazası tazminat davası yetkili mahkeme seçenekleri

Kanunun özel yetki kuralına göre, motorlu araç kazalarından doğan hukuki sorumluluk davaları şu yerlerden birinde açılabilir (m.110/2):

• Kazanın meydana geldiği yer mahkemesi,
• Sigortacının şubesinin bulunduğu yer mahkemesi,
• Sigorta sözleşmesini yapan acentenin bulunduğu yer mahkemesi.

Maddenin önceki metninde sigortacının merkezinin bulunduğu yer de sayılıyordu. Anayasa Mahkemesi’nin 14.03.2024 tarihli, E. 2023/79, K. 2024/80 sayılı kararıyla fıkradaki “merkez” ve “veya” ibareleri iptal edilmiştir. Bu nedenle güncel metinde sigortacının genel merkezinin bulunduğu yer, m.110/2’de sayılan yerler arasında yer almaz.

Genel yetki kuralları

Özel yetki kuralının yanında Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun genel hükümleri de dikkate alınır:

1. Genel yetki: Davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesi genel yetkili mahkemedir (6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.6/1).
2. Haksız fiil yetkisi: Haksız fiilden doğan davalarda, haksız fiilin işlendiği veya zararın meydana geldiği yahut gelme ihtimalinin bulunduğu yer ya da zarar görenin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir (HMK m.16/1). Trafik kazası bir haksız fiil olduğundan bu kural da gündeme gelir.
3. Birden fazla davalı: Davalı birden fazla ise dava, bunlardan birinin yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir (HMK m.7/1). Davanın, davalılardan birini sırf kendi yerleşim yeri dışındaki bir mahkemeye getirmek amacıyla açıldığı anlaşılırsa, mahkeme ilgili davalının itirazı üzerine onun hakkındaki davayı ayırarak yetkisizlik kararı verir (HMK m.7/2).

Özel yetki kuralları ile genel kuralların birlikte nasıl uygulanacağı, davalıların kimler olduğuna göre değerlendirilir.

Dava açmadan önce

Zorunlu trafik sigortası sınırları içinde sigortacıya karşı dava açmadan önce sigorta kuruluşuna yazılı başvuru yapılması gerekir. Sigorta kuruluşu 15 gün (m.97) içinde yazılı cevap vermezse veya cevap talebi karşılamazsa, zarar gören dava açabilir ya da Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurabilir. Mahkemeye intikal etmiş uyuşmazlıklar için Komisyona başvuru yapılamaz (5684 sayılı Sigortacılık Kanunu m.30/14); bu nedenle mahkeme ile tahkim arasındaki seçim başlangıçta yapılır.

Somut olayın özellikleri, özellikle davalıların kimler olduğu ve kazanın yeri, yetkili mahkemenin belirlenmesini değiştirebilir.